Δραματικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο δρομολογεί η εξόντωση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν σε συντονισμένη στρατιωτική επιχείρηση Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ. Γεωπολιτικές ισορροπίες αλλάζουν, διεθνείς σχέσεις και ισορροπίες αλλάζουν, η αστάθεια επιστρέφει στις αγορές, η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε νέες δοκιμασίες.
Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μία από τις πιο επικίνδυνες και ασταθείς περιόδους των τελευταίων δεκαετιών, μετά τον θάνατο Αλί Χαμενεΐ σε συντονισμένη στρατιωτική επιχείρηση Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ, η οποία πυροδοτεί αλυσιδωτές στρατιωτικές, γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις με παγκόσμιες προεκτάσεις.
Η εξόντωση του ανθρώπου που καθόρισε την ιρανική στρατηγική επί περισσότερο από τρεις δεκαετίες δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή ηγεσίας, αλλά ένα σημείο καμπής που επανακαθορίζει τις ισορροπίες ισχύος σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα.
Προς πολυμέτωπο πόλεμο χαμηλής έντασης;
Η κρίση έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας διμερούς σύγκρουσης. Η αναμέτρηση μπορεί τώρα να μετατραπεί σε πολυμέτωπο πόλεμο χαμηλής-μεσαίας έντασης, με χαρακτηριστικά «ασύμμετρης αποτροπής».
Η Τεχεράνη επιχειρεί να αποδείξει ότι, παρά την απώλεια της ανώτατης πολιτικοθρησκευτικής ηγεσίας της, διατηρεί επιχειρησιακή ικανότητα και δυνατότητα πλήγματος σε ολόκληρη την περιοχή. Παράλληλα, η απουσία σαφούς διαδόχου έχει οδηγήσει το Ιράν σε εσωτερική κρίση διαδοχής, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να εμφανίζονται ως ο πιθανότερος πραγματικός πόλος εξουσίας στο μεταβατικό στάδιο.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η εξέλιξη αυτή αναδιατάσσει τη διεθνή σκακιέρα:
- Το Ιράν αποδυναμώνεται βραχυπρόθεσμα, όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και θεσμικά, καθώς χάνει τον κεντρικό άξονα συνοχής του καθεστώτος. Ταυτόχρονα, το δίκτυο των περιφερειακών συμμάχων του, ο αποκαλούμενος «Αξονας Αντίστασης» - κινδυνεύει με αποσυντονισμό, μειώνοντας την επιρροή της Τεχεράνης σε Συρία, Λίβανο και ευρύτερη περιοχή.
- Αντίθετα, το Ισραήλ εμφανίζεται ενισχυμένο στρατηγικά, καθώς αποδεικνύει δυνατότητα βαθιάς στρατιωτικής διείσδυσης
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναβεβαιώνουν τον ρόλο τους ως κυρίαρχης στρατιωτικής δύναμης στη Μέση Ανατολή, έπειτα από χρόνια σχετικής αποστασιοποίησης.
Ωστόσο, η ενίσχυση αυτή δεν είναι χωρίς κόστος. Η άμεση εμπλοκή της Ουάσιγκτον αυξάνει τον κίνδυνο παρατεταμένης σύγκρουσης και επαναφέρει το σενάριο μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης με δυνάμεις που διατηρούν σχέσεις με την Τεχεράνη. Η Ρωσία και η Κίνα ενδέχεται να αξιοποιήσουν τη συγκυρία για να ενισχύσουν την επιρροή τους στον Παγκόσμιο Νότο, μέσω ενεργειακών και διπλωματικών πρωτοβουλιών.
Σενάριο ενεργειακού σοκ
Οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία είναι ήδη ορατές. Οι αγορές ενέργειας αντέδρασαν άμεσα, με τις τιμές πετρελαίου να ενισχύονται λόγω φόβων διαταραχής της προσφοράς και πιθανής παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ - ένα κρίσιμο πέρασμα από το οποίο διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η γεωπολιτική «προσαύξηση κινδύνου» μπορεί να αυξήσει την τιμή του αργού κατά 5 έως 10 δολάρια άμεσα, ενώ σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης δεν αποκλείονται πολύ υψηλότερα επίπεδα.
Παράλληλα, η ναυτιλία και οι μεταφορές δέχονται ισχυρές πιέσεις. Ασφάλιστρα και ναύλα για δεξαμενόπλοια αυξάνονται ραγδαία, ορισμένες εταιρείες επαναδρομολογούν πλοία και τα ναύλα αναμένεται να κινηθούν περαιτέρω ανοδικά, καθώς αυξάνονται οι κίνδυνοι επιθέσεων.
Η άνοδος του ενεργειακού κόστους απειλεί να επαναφέρει πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς, σε μια περίοδο όπου πολλές οικονομίες προσπαθούσαν ήδη να σταθεροποιηθούν μετά τον κύκλο αυξήσεων επιτοκίων των προηγούμενων ετών.
Στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η αβεβαιότητα ενισχύει τα λεγόμενα «ασφαλή καταφύγια» - χρυσό, δολάριο και αμυντικά assets - ενώ οι αγορές μετοχών και ομολόγων προεξοφλούν αυξημένη μεταβλητότητα και πιθανή επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης. Το σενάριο ενός ενεργειακού σοκ θυμίζει σε πολλούς αναλυτές προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις, με τη διαφορά ότι σήμερα η παγκόσμια οικονομία είναι πολύ πιο αλληλοεξαρτώμενη.
Χαμένοι Κίνα, Ευρώπη
Συνολικά, οι μεγάλοι χαμένοι της παρούσας συγκυρίας φαίνεται να είναι το ίδιο το Ιράν - λόγω εσωτερικής αστάθειας - και οι οικονομίες που εξαρτώνται έντονα από εισαγόμενη ενέργεια, όπως η κινεζική και οι ευρωπαϊκές.
Οι σχετικοί κερδισμένοι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, είναι οι ενεργειακοί εξαγωγείς, οι αμυντικές βιομηχανίες και οι χώρες που ελέγχουν εναλλακτικές ενεργειακές ροές.
Γεωοικονομία και άξονες διεθνούς ισχύος
Ωστόσο, σε στρατηγικό ορίζοντα, κανείς δεν εξέρχεται πραγματικά ισχυρός από μια σύγκρουση που αυξάνει τον συστημικό κίνδυνο.
Η Μέση Ανατολή, μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ μπαίνει σε περίοδο αυξανόμενων εντάσεων και αστάθειας. Βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια πιθανή αναδιαμόρφωση της μεταψυχροπολεμικής τάξης πραγμάτων, όπου η αποτροπή, η ενέργεια και η γεωοικονομία επανέρχονται ως οι βασικοί άξονες της διεθνούς ισχύος.
Αν η κρίση παραταθεί, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στην περιοχή, αλλά θα καθορίσουν τον ρυθμό της παγκόσμιας οικονομίας και την ισορροπία δυνάμεων για τα επόμενα χρόνια.
X. N.