Η στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη λειτουργούσε για δεκαετίες ως η αδιαμφισβήτητη βάση της δυτικής αποτροπής απέναντι στη Μόσχα. Σήμερα η Ουάσιγκτον φαίνεται έτοιμη να αναθεωρήσει αυτό το δόγμα. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει γνωστοποιήσει στους συμμάχους της ένα σχέδιο δραστικής μείωσης των αμερικανικών αεροπορικών και ναυτικών μέσων που διατίθενται στις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.
Η κίνηση αποτυπώνει με τον πιο σαφή τρόπο έως σήμερα τη στρατηγική στροφή των ΗΠΑ μακριά από την ευρωπαϊκή ασφάλεια και προς την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.
Σύμφωνα με έγγραφο που διαβιβάστηκε στους συμμάχους στις αρχές Ιουνίου, οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να περιορίσουν σημαντικά τις στρατιωτικές δυνατότητες που διαθέτουν στο ΝΑΤΟ για την άμυνα της Ευρώπης.
Οι προβλεπόμενες περικοπές περιλαμβάνουν:
- Μείωση των μαχητικών αεροσκαφών F-16 και F-15E από περίπου 150 σε 100.
- Μείωση των αεροσκαφών ναυτικής επιτήρησης από 26 σε 15.
- Απόσυρση και των οκτώ ιπτάμενων τάνκερ ανεφοδιασμού που ήταν διαθέσιμα για επιχειρήσεις στην Ευρώπη.
- Ανακατανομή ενός υποβρυχίου εκτόξευσης πυραύλων και ενός αεροπλανοφόρου μαζί με τα συνοδευτικά πολεμικά πλοία και αεροσκάφη του.
- Μεταφορά εκτός Ευρώπης μίας από τις δύο ομάδες στρατηγικών βομβαρδιστικών που είχαν ανατεθεί στην άμυνα της ηπείρου.
Αν και το Πεντάγωνο απέφυγε να σχολιάσει τους συγκεκριμένους αριθμούς, παρέπεμψε σε πρόσφατη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, η οποία έκανε λόγο για γενικότερη μείωση των αμερικανικών υποχρεώσεων στην Ευρώπη.
Η πιο καθαρή εικόνα της στρατηγικής Τραμπ
Οι πληροφορίες προσφέρουν την πιο ξεκάθαρη εικόνα μέχρι σήμερα για το πώς αντιλαμβάνεται η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ το μέλλον του ΝΑΤΟ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι οι ευρωπαϊκές χώρες επωφελούνται δυσανάλογα από την αμερικανική στρατιωτική ισχύ χωρίς να αναλαμβάνουν το αντίστοιχο οικονομικό βάρος για την άμυνά τους.
Στο παρελθόν η Ουάσιγκτον είχε προχωρήσει μόνο σε μεμονωμένες μειώσεις δυνάμεων σε συγκεκριμένες χώρες. Το νέο σχέδιο όμως αφορά συνολικά τη στρατιωτική συνεισφορά των ΗΠΑ προς το ΝΑΤΟ και σηματοδοτεί μια πολύ ευρύτερη αναδιάταξη δυνάμεων.
Το χρονοδιάγραμμα προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Παρότι δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι οι αλλαγές θα εφαρμοστούν πολύ νωρίτερα από ό,τι ανέμεναν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι.
Πώς επηρεάζεται η αποτροπή απέναντι στη Ρωσία
Η μείωση των αμερικανικών μέσων δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη θα μείνει χωρίς στρατιωτική προστασία. Οι αμερικανικές δυνάμεις που θα παραμείνουν, εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές παρουσίες του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα με στόχο να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι οι περικοπές θα περιορίσουν κρίσιμες δυνατότητες της Συμμαχίας. Η επιτήρηση των κινήσεων του ρωσικού στόλου υποβρυχίων, οι επιχειρήσεις μεγάλου βεληνεκούς και η δυνατότητα εκτόξευσης πυραύλων Tomahawk βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος είναι μεταξύ των αποστολών που επηρεάζονται άμεσα.
Παρότι ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν αντίστοιχα οπλικά συστήματα, οι αναλυτές σημειώνουν ότι η αποτρεπτική τους αξία δεν είναι η ίδια. Ο λόγος είναι πολιτικός: η Μόσχα θεωρεί πολύ πιο πιθανή και αξιόπιστη τη χρήση τέτοιων μέσων όταν αυτά βρίσκονται υπό αμερικανικό έλεγχο, παρά όταν εξαρτώνται αποκλειστικά από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Ο Τζουζέπε Σπαταφόρα, αναλυτής του Ινστιτούτου Μελετών Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Παρίσι, εκτιμά ότι κάθε μία από τις περικοπές μπορεί να αντιμετωπιστεί μεμονωμένα, αλλά συνολικά συνιστούν σημαντική αλλαγή στρατιωτικής στάσης και δημιουργούν προκλήσεις για την ευρωπαϊκή αποτροπή σε όλα τα επίπεδα.
Η Ευρώπη επανεξοπλίζεται, αλλά όχι χωρίς προβλήματα
Η αμερικανική αποστασιοποίηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες. Ωστόσο, η διαδικασία μόνο ομαλή δεν είναι.
Εχθές, Πέμπτη, ο υπουργός Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου παραιτήθηκε, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι δεν διαθέτει επαρκείς πόρους για τις ένοπλες δυνάμεις.
Παράλληλα, η Γερμανία επιβεβαίωσε αυτή την εβδομάδα την αποχώρησή της από κοινό πρόγραμμα με τη Γαλλία και την Ισπανία για την ανάπτυξη νέου ευρωπαϊκού μαχητικού αεροσκάφους, εξέλιξη που ανέδειξε τις δυσκολίες συντονισμού των αμυντικών σχεδίων της ηπείρου.
Για αρκετούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, όμως, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των αμερικανικών αεροσκαφών ή πλοίων, αλλά η αβεβαιότητα γύρω από το κατά πόσο ο Ντόναλντ Τραμπ θα ήταν πρόθυμος να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε από αυτά σε περίπτωση κρίσης.
Ο Γερμανός βουλευτής Αντον Χόφραϊτερ το διατύπωσε ωμά: «Το βασικό πρόβλημα του ΝΑΤΟ είναι ότι, όσο ο Τραμπ βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, δεν υπάρχει πλέον βεβαιότητα ότι οι ΗΠΑ θα σπεύσουν να βοηθήσουν την Ευρώπη σε μια έκτακτη ανάγκη».
Η σκιά της Ρωσίας και η στροφή προς τον Ινδο-Ειρηνικό
Η συγκυρία καθιστά τη συζήτηση ακόμη πιο ευαίσθητη. Στα τέλη Μαΐου, ρωσικό drone έπληξε πολυκατοικία στη Ρουμανία, σηματοδοτώντας το πρώτο πλήγμα τέτοιου είδους σε μεγάλη αστική περιοχή εντός εδάφους χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ.
Σε συνδυασμό με σειρά προηγούμενων παραβιάσεων του εναέριου χώρου της Συμμαχίας από ρωσικά drones, το περιστατικό αναζωπύρωσε τους φόβους ότι η ρωσική επιθετικότητα θα μπορούσε να επεκταθεί πέρα από την Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται όλο και πιο προσηλωμένη στη στρατηγική αντιπαράθεση με την Κίνα και στη μεταφορά στρατιωτικών πόρων προς τον Ινδο-Ειρηνικό.
Ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων και ανώτατος στρατιωτικός διοικητής του ΝΑΤΟ, στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεβιτς, είχε δηλώσει στις αρχές Ιουνίου ότι έχει δημιουργηθεί μια «ανθυγιεινή εξάρτηση» του ΝΑΤΟ από τις αμερικανικές δυνάμεις.
Όπως τόνισε, η πιθανότητα ταυτόχρονων συγκρούσεων σε πολλαπλά μέτωπα καθιστά αναγκαία την ανακατανομή αμερικανικών στρατιωτικών πόρων και την ανάληψη μεγαλύτερου βάρους από τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Για την Ευρώπη είναι σαφές, ότι η αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα κάθε άλλο παρά δεδομένη μπορεί να θεωρείται.
