Μία πολιτική και γεωστρατηγική κίνηση υψηλής "έντασης" σχεδιάζει η Αγκυρα, επιδιώκοντας να στηρίξει και θεσμικά τις διεκδικήσεις της απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο: Η κυβέρνηση Ερντογάν ετοιμάζει νομοσχέδιο για την ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης έως και 200 ναυτικών μιλίων, επιλέγοντας να το προωθήσει στην Εθνοσυνέλευση ως πρόταση νόμου του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ.
Η νέα διάταξη θα δίνει στον Τούρκο πρόεδρο τη δυνατότητα να καθορίζει μονομερώς θαλάσσιες ζώνες, να διεκδικεί δικαιώματα αλιείας, ερευνών και γεωτρήσεων, και να εγκρίνει τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων ακόμη και σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου και του Αιγαίου όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες αξιώσεις με την Ελλάδα και την Cyprus.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη διαχρονική στρατηγική της Άγκυρας να αμφισβητεί το πλαίσιο θαλασσίων ζωνών που υποστηρίζει η Ελλάδα και να εμφανίζεται ως de facto γεωπολιτικός παίκτης στις εξελίξεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Η νομιμότητα και οι εξαιρέσεις
H δυνατότητα ανακήρυξης ΑΟΖ έως 200 ναυτικά μίλια προβλέπεται από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, την οποία η Τουρκία δεν έχει υπογράψει. Η Αγκυρα μπορεί λοιπόν να προχωρήσει σ'αυτή την ενέργεια, χωρίς να θεωρηθεί ότι παραβιάζει διεθνείς κανόνες.
- Ομως, σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος απαιτούνται οριοθετήσεις μεταξύ κρατών όταν υπάρχουν επικαλύψεις.
Η ουσία της διαφοράς βρίσκεται στο πώς ορίζονται οι θαλάσσιες ζώνες σε περιοχές όπου υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις. Η ελληνική θέση είναι ότι τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, ενώ η Άγκυρα επιμένει ότι προτεραιότητα πρέπει να δίνεται στις ηπειρωτικές ακτές και ότι νησιά κοντά στις τουρκικές ακτές δεν μπορούν να παράγουν πλήρη θαλάσσια επήρεια.
Νομικό εργαλείο
Στην πράξη, ακόμη κι αν το νομοσχέδιο εγκριθεί, δεν σημαίνει ότι δημιουργείται αυτομάτως διεθνώς αναγνωρισμένη τουρκική ΑΟΖ. Πρόκειται κυρίως για ένα εσωτερικό νομικό εργαλείο που επιτρέπει στην τουρκική ηγεσία να ενισχύσει πολιτικά και θεσμικά τις διεκδικήσεις της, να αποκτήσει βάση για νέες NAVTEX, έρευνες και γεωτρήσεις, αλλά και να αυξήσει την πίεση στο διπλωματικό πεδίο.
- Η Άγκυρα επιχειρεί ουσιαστικά να κατοχυρώσει τη δική της ερμηνεία για τις θαλάσσιες ζώνες και να δείξει ότι δεν αποδέχεται ούτε τις ελληνικές θέσεις, ούτε τις συμφωνίες που έχουν υπογραφεί τα τελευταία χρόνια στην περιοχή
Γεωπολιτικό περιβάλλον
Η χρονική συγκυρία δεν θεωρείται τυχαία. Οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσογείου, οι συνεργασίες Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου, αλλά και οι νέοι σχεδιασμοί για ενεργειακές και ηλεκτρικές διασυνδέσεις, δημιουργούν ένα νέο στο οποίο η Τουρκία επιδιώκει να διασφαλίσει ενεργό ρόλο.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να πιέζουν για συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει στο παρελθόν προειδοποιήσει την Άγκυρα με κυρώσεις για γεωτρήσεις σε αμφισβητούμενες περιοχές
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο αποτελεί κυρίως μια πολιτική και γεωστρατηγική κίνηση και όχι αυτόματη αλλαγή των διεθνώς αναγνωρισμένων θαλάσσιων ζωνών. Σε περιοχές με αλληλοεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις, καμία χώρα δεν μπορεί να επιβάλει μονομερώς τις θέσεις της μόνο μέσω εσωτερικής νομοθεσίας, χωρίς συμφωνίες, διεθνή αναγνώριση ή προσφυγή σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα.