Με δημόσιες φιλοφρονήσεις, διακηρύξεις περί «σταθερότητας» και προσεκτικά διατυπωμένα μηνύματα ολοκληρώθηκε στο Πεκίνο η πολυαναμενόμενη σύνοδος του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ, χωρίς όμως να προκύψει κάποια σαφής επίλυση στα μεγάλα μέτωπα που δηλητηριάζουν τις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας.
Παρά το θετικό κλίμα που επιχείρησαν να προβάλουν και οι δύο πλευρές, δεν ανακοινώθηκαν συγκεκριμένες συμφωνίες για το εμπόριο, την Ταϊβάν, τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, την τεχνητή νοημοσύνη ή τον πόλεμο με το Ιράν, τα ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της παγκόσμιας γεωπολιτικής και οικονομικής έντασης.
Κατά τη συνάντησή τους στο Ζονγκνανχάι, το αυστηρά φυλασσόμενο συγκρότημα της κινεζικής ηγεσίας στο Πεκίνο, ο Τραμπ επιχείρησε να δώσει προσωπικό τόνο στη σχέση με τον Κινέζο πρόεδρο, δηλώνοντας ότι ο Σι «έχει γίνει πραγματικά φίλος» και ότι οι δύο ηγέτες έχουν κοινή αντίληψη για τον πόλεμο.
«Λύσαμε πολλά προβλήματα που άλλοι δεν θα μπορούσαν να λύσουν», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, χωρίς όμως να εξηγήσει σε ποια ακριβώς ζητήματα αναφερόταν.
Από την πλευρά του, ο Σι χαρακτήρισε τη συνάντηση «ιστορικό και συμβολικό ορόσημο» και μίλησε για μια «νέα διμερή σχέση βασισμένη σε εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα».
Η επιλογή του Ζονγκνανχάι για τη συνάντηση είχε επίσης συμβολικό χαρακτήρα. Ο Σι ανέφερε ότι επρόκειτο για ανταπόδοση της επίσκεψης που είχε πραγματοποιήσει το 2017 στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα, κατά την πρώτη θητεία Τραμπ.
Η βιτρίνα της αποκλιμάκωσης και οι σιωπηλές συγκρούσεις
Παρά τις θερμές δηλώσεις και το πολυτελές κρατικό δείπνο που παρέθεσε το Πεκίνο, οι βαθιές διαφωνίες παρέμειναν εμφανείς πίσω από τις κλειστές πόρτες. Σύμφωνα με το επίσημο κινεζικό πρακτορείο Xinhua, ο Σι προειδοποίησε ευθέως τον Τραμπ ότι το ζήτημα της Ταϊβάν μπορεί να οδηγήσει σε «εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση» αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά.
Η αναφορά αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Ταϊβάν παραμένει το πιο εκρηκτικό σημείο στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Η Κίνα θεωρεί το αυτοδιοικούμενο νησί τμήμα της επικράτειάς της και δεν αποκλείει ακόμη και στρατιωτική δράση για την επανένωσή του.
Ο Σι έκανε επίσης αναφορά στην περίφημη «παγίδα του Θουκυδίδη», τη θεωρία σύμφωνα με την οποία μια ανερχόμενη δύναμη συγκρούεται σχεδόν αναπόφευκτα με την κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη. Η χρήση του συγκεκριμένου όρου ερμηνεύεται ως σαφές μήνυμα ότι το Πεκίνο θεωρεί τον στρατηγικό ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ υπαρξιακό και μακροπρόθεσμο.
Εμπόριο, σπάνιες γαίες και αβεβαιότητα
Η σύνοδος θεωρούνταν κρίσιμη και για το μέλλον της εμπορικής εκεχειρίας που είχε συμφωνηθεί τον Οκτώβριο στη Νότια Κορέα, όταν οι δύο πλευρές είχαν προσωρινά παγώσει την κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου.
Τότε, η Κίνα είχε δεχθεί να αναβάλει για έναν χρόνο αυστηρούς περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, ένα από τα ισχυρότερα γεωοικονομικά όπλα του Πεκίνου απέναντι στη Δύση. Ωστόσο, μετά το τέλος της επίσκεψης δεν υπήρξε καμία ένδειξη προόδου στο συγκεκριμένο μέτωπο, ενώ παρέμεινε ασαφές αν η Κίνα προτίθεται να παρατείνει την αναστολή των περιορισμών.
Το θέμα θεωρείται κομβικό για τη βιομηχανία τεχνολογίας, τις αυτοκινητοβιομηχανίες και την αμυντική παραγωγή παγκοσμίως, καθώς οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για μπαταρίες, ημιαγωγούς, ηλεκτρικά οχήματα και προηγμένα οπλικά συστήματα.
Οι αμφίβολες συμφωνίες για Boeing
Ένα ακόμη σημείο σύγχυσης αφορούσε τους ισχυρισμούς του Τραμπ περί μεγάλης συμφωνίας με την Boeing. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι ο Σι συμφώνησε να αγοράσει 200 αεροσκάφη Boeing, προσθέτοντας μάλιστα ότι υπάρχει «υπόσχεση» για ακόμη 750 αεροπλάνα εφόσον «όλα πάνε καλά».
Ωστόσο, ούτε η κινεζική κυβέρνηση, ούτε η Boeing επιβεβαίωσαν επίσημα την ύπαρξη συμφωνίας. Σε συνέντευξη Τύπου στο Πεκίνο, εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών απέφυγε να απαντήσει άμεσα, όταν ρωτήθηκε για την αγορά αεροσκαφών.
Τεχνητή νοημοσύνη και φόβοι για ανεξέλεγκτη κλιμάκωση
Ένα από τα ελάχιστα πεδία όπου φάνηκε να υπάρχει διάθεση συνεργασίας ήταν η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανέφερε ότι ΗΠΑ και Κίνα θα συζητήσουν τη δημιουργία «κανόνων ασφαλείας» για την ΑΙ, συμπεριλαμβανομένων πρωτοκόλλων που θα αποτρέπουν την πρόσβαση ισχυρών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης σε μη κρατικούς δρώντες.
Η συζήτηση αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία ότι η κούρσα ΑΙ μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου μπορεί να εξελιχθεί σε νέα ανεξέλεγκτη γεωπολιτική αντιπαράθεση, με κινδύνους που ξεπερνούν ακόμη και τον εμπορικό ανταγωνισμό.
Σταθερότητα χωρίς λύσεις
Στο τέλος της συνόδου, η βασική εικόνα που επιχείρησαν να προβάλουν και οι δύο πλευρές ήταν εκείνη της σταθερότητας και της διαχείρισης του ανταγωνισμού - όχι της επίλυσής του.
Ο Τραμπ προσκάλεσε τον Σι στην Ουάσιγκτον για επίσκεψη τον Σεπτέμβριο, ενώ και οι δύο κυβερνήσεις εμφανίστηκαν πρόθυμες να διατηρήσουν ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας.
Όμως πίσω από τις χειραψίες και τις διπλωματικές δηλώσεις, τα μεγάλα προβλήματα παραμένουν αναλλοίωτα: η Ταϊβάν, ο τεχνολογικός πόλεμος, οι σπάνιες γαίες, το Ιράν, η ενεργειακή κρίση και η μάχη για την παγκόσμια ισχύ.
Ξεκάθαρα, η στρατηγική αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη παραμένει ανοιχτή.