Να προβάλλει την εικόνα μιας δύναμης σταθερότητας και αξιοπιστίας σε μια ταραγμένη Ασία επιχειρεί η Ιαπωνία, με την πρωθυπουργό Σαναέ Τακαΐτσι να εντείνει τις διπλωματικές πρωτοβουλίες, την ώρα που η επιρροή της Κίνας αυξάνεται και η εμπιστοσύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες δοκιμάζεται.
Η πρόσφατη περιοδεία της στο Βιετνάμ και την Αυστραλία είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας τυπικής διπλωματικής επίσκεψης — με δώρα, δημόσιες εμφανίσεις και συμβολικές κινήσεις. Ωστόσο, στην πραγματικότητα αποτέλεσε την αφετηρία μιας πιο φιλόδοξης στρατηγικής: την ανάδειξη της Ιαπωνίας ως βασικού πυλώνα ισχύος και σταθερότητας στην περιοχή.
Η κυβέρνηση Τακαΐτσι έχει δεσμευθεί για πακέτο 10 δισ. δολαρίων προς χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, ώστε να αντιμετωπίσουν τις αυξήσεις στις τιμές ενέργειας λόγω της σύγκρουσης με το Ιράν. Παράλληλα, χαλαρώνει περιορισμούς δεκαετιών στις εξαγωγές αμυντικού εξοπλισμού, σηματοδοτώντας μια σαφή μετατόπιση από τον παραδοσιακό πασιφισμό.
«Η Ιαπωνία θα διαδραματίσει ακόμη πιο ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης στην ελευθερία και το κράτος δικαίου», δήλωσε η ίδια στο Πανεπιστήμιο του Ανόι.
Η στρατηγική αυτή βασίζεται και στην παρακαταθήκη του Σίνζο Άμπε, του μακροβιότερου πρωθυπουργού της χώρας, ο οποίος είχε προωθήσει το δόγμα του «ελεύθερου και ανοικτού Ινδο-Ειρηνικού» ως αντίβαρο στην κινεζική επιρροή.
Αντιμετωπίζοντας την αβεβαιότητα των ΗΠΑ
Η άνοδος της Κίνας συνοδεύεται από αυξανόμενη ανησυχία στην περιοχή, ιδιαίτερα λόγω της πιο επιθετικής στάσης του Πεκίνου σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο. Ταυτόχρονα, η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, ιδίως στο μέτωπο του Ιράν, έχει ενισχύσει τις αμφιβολίες για τη συνέπεια των αμερικανικών δεσμεύσεων.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ιαπωνία προσπαθεί να ισορροπήσει: από τη μία ενισχύει τον δικό της ρόλο, από την άλλη διατηρεί στενή σχέση με την Ουάσιγκτον, την οποία θεωρεί αναντικατάστατο σύμμαχο για την ασφάλειά της.
Η νέα στρατηγική αποτυπώνεται και σε συγκεκριμένες συμφωνίες. Η Ιαπωνία έχει ήδη κλείσει συμφωνία 6,5 δισ. δολαρίων για την προμήθεια πολεμικών πλοίων στην Αυστραλία, ενώ εξετάζει την παραχώρηση μεταχειρισμένων σκαφών στις Φιλιππίνες.
Ο υπουργός Άμυνας Σίντζιρο Κοϊζούμι ανακοίνωσε ότι το Τόκιο προχωρά σε συνεργασίες που ενισχύουν την αποτρεπτική ισχύ στην περιοχή, στέλνοντας μήνυμα προς την Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και τη Ρωσία.
Παράλληλα, η συνεργασία με την Αυστραλία επεκτείνεται σε δοκιμές οπλικών συστημάτων και στην ενίσχυση αλυσίδων εφοδιασμού σε ενέργεια και κρίσιμα ορυκτά.
Η Ιαπωνία ως «ασφαλής επιλογή»
Αναλυτές εκτιμούν ότι πολλές χώρες της Ασίας βλέπουν πλέον την Ιαπωνία ως έναν πιο σταθερό και προβλέψιμο εταίρο σε σύγκριση με τις ΗΠΑ.
Η χώρα διαθέτει υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης στην περιοχή, ενώ η Τακαΐτσι απολαμβάνει ισχυρή πολιτική εντολή στο εσωτερικό, γεγονός που της επιτρέπει να επενδύει σε μακροπρόθεσμες σχέσεις.
Παρ' όλα αυτά, η γήρανση του πληθυσμού και η υποτονική ανάπτυξη ενδέχεται να περιορίσουν τη δυνατότητα της Ιαπωνίας να στηρίξει με διάρκεια φιλόδοξες αμυντικές και οικονομικές πρωτοβουλίες. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η Κίνα θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτά τα αδύνατα σημεία, προβάλλοντας τον εαυτό της ως πιο δυναμικό και ευέλικτο επενδυτικό εταίρο.
Σε κάθε περίπτωση, η διπλωματική κινητικότητα της Ιαπωνίας σηματοδοτεί μια σαφή αλλαγή εποχής: από παθητικός παρατηρητής, επιχειρεί να μετατραπεί σε ενεργό διαμορφωτή των εξελίξεων στην Ασία.