Στο Munk School of Global Affairs and Public Policy του Πανεπιστημίου του Τορόντο βρέθηκε ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, στις 18 Σεπτεμβρίου 2026. Ξεκινώντας την τοποθέτησή του, εξέφρασε την ικανοποίησή του για την επιστροφή σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον, το οποίο χαρακτήρισε ως «οίκο του ορθολογισμού», διαχωρίζοντας τη δική του διαδρομή ως πανεπιστημιακού από την απρόβλεπτη φύση της πολιτικής.
Ανατρέχοντας στην επταετή θητεία του στην ελληνική κυβέρνηση —τέσσερα χρόνια ως Υπουργός Επικρατείας αρμόδιος για το νομοθετικό έργο και τρία ως επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας— σημείωσε ότι η τελευταία τριετία συνέπεσε με μια εξαιρετικά αρνητική συγκυρία.
Όπως ανέφερε, η περίοδος αυτή αποδείχθηκε γεωπολιτικά καταστροφική, καθιστώντας το έργο του Υπουργού Εξωτερικών μιας μικρομεσαίας χώρας ιδιαίτερα σύνθετο, την ίδια στιγμή που η Ελλάδα ανέλαβε τη θέση του μη μόνιμου μέλους στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι τέσσερις πυλώνες μιας πρωτοφανούς παγκόσμιας κρίσης
Σύμφωνα με τον κ. Γεραπετρίτη, η ανθρωπότητα διανύει για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μια περίοδο όπου συντρέχουν ταυτόχρονα τέσσερις καθοριστικοί παράγοντες:
-
Υποχώρηση της πολυμέρειας και του Διεθνούς Δικαίου: Η επιβολή της ισχύος αντικαθιστά τους κανόνες διεθνούς ασφάλειας. Παράλληλα, η γεωγραφία χάνει τη σημασία της, με νέες διαπεριφερειακές συμμαχίες να διαμορφώνονται —όπως η διεύρυνση της Ευρώπης προς μια «Ευρώπη plus» με τη συμμετοχή του Καναδά ως συνδεδεμένου εταίρου.
-
Παγκόσμιος χαρακτήρας των κρίσεων: Κανένα επεισόδιο δεν παραμένει τοπικό. Αυτή τη στιγμή καταγράφονται περισσότερες από 60 ένοπλες συγκρούσεις, εκ των οποίων οι 11 αποτελούν πολέμους μεγάλης κλίμακας, αριθμός που συνιστά ιστορικό ρεκόρ. Παράλληλα, η εμπλοκή εξωτερικών παραγόντων —ιδίως στην Υποσαχάρια Αφρική— οξύνει την αβεβαιότητα. Οι επιπτώσεις αποτυπώνονται επίσης στην ενεργειακή ανασφάλεια (λόγω των εξελίξεων στον Κόλπο, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Σαουδική Αραβία), στην επισιτιστική κρίση (με την κατάρρευση του διαδρόμου σιτηρών της Ουκρανίας, η οποία τροφοδοτούσε με πάνω από το 40% των σιτηρών την Ευρώπη) και στη διαφαινόμενη λειψυδρία, που ενδέχεται να αποτελέσει την αιτία μελλοντικών διακρατικών συγκρούσεων.
-
Η κυριαρχία της Τεχνητής Νοημοσύνης: Η τεχνολογική επανάσταση διαμορφώνει τις πολιτικές αντιλήψεις. Ενόψει των οκτώ εκλογικών αναμετρήσεων (κοινοβουλευτικών και προεδρικών) που επίκεινται στην Ευρώπη το επόμενο έτος, η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις προεκλογικές εκστρατείες, χωρίς να υπάρχουν τα κατάλληλα εργαλεία ελέγχου.
-
Μεταβολή στον τρόπο επικοινωνίας και παραπληροφόρηση: Σχεδόν το 90% των πολιτών ενημερώνεται μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, θυσιάζοντας την εγκυρότητα για χάρη της ταχύτητας. Επικαλούμενος πρόσφατη έρευνα της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, ο Υπουργός σημείωσε ότι στην Ευρώπη μόλις 4 στους 10 επαληθεύουν τις ειδήσεις που διαβάζουν, ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό πέφτει στο 1 στους 10.
Το παράδοξο του βέτο και η αδράνεια των διεθνών οργανισμών
Αναφερόμενος στις συνέπειες της νέας εποχής, ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών στάθηκε στην αδυναμία των παραδοσιακών θεσμών να δώσουν λύσεις. Ενόψει της μετάβασής του στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, υπογράμμισε ότι ο Οργανισμός βρίσκεται σε τέλμα, καθώς δεν έχει καταφέρει να εκδώσει κανένα ουσιαστικό ψήφισμα για τις τρέχουσες συγκρούσεις, όπως αυτή της Ουκρανίας.
Η αιτία εντοπίζεται στο δικαίωμα βέτο, το οποίο λειτουργεί διττά:
-
Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, θεσπίστηκε υπέρ των νικητών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου για την αποτροπή ανεπιθύμητων αποφάσεων, οδηγώντας σήμερα σε πλήρη ακινησία λόγω του ρωσικού βέτο.
-
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η απαίτηση ομοφωνίας στην εξωτερική πολιτική σχεδιάστηκε για την προστασία των ασθενέστερων κρατών, αλλά συχνά καταλήγει σε αδράνεια, εμποδίζοντας τη λήψη αποφάσεων.
Στρατηγική αυτονομία και η «παγίδα του Θουκυδίδη»
Συγκρίνοντας τη σημερινή μεταβατική περίοδο με ιστορικές καμπές —όπως οι πόλεμοι του 1812 ή οι επαναστάσεις του 1848— ο κ. Γεραπετρίτης σημείωσε ότι ο κόσμος οδεύει προς μια νέα αλλαγή παραδείγματος.
Η τάση αυτή πιέζει τα κράτη προς τη στρατηγική αυτονομία και την αύξηση των αμυντικών δαπανών. Επικαλέστηκε την «παγίδα του Θουκυδίδη», δηλαδή τη νομοτελειακή σύγκρουση ανάμεσα σε μια κυρίαρχη και μια αναδυόμενη δύναμη, όπου ο εξοπλισμός και ο φόβος οδηγούν σε πολεμική αναμέτρηση.
Καταλήγοντας, ο Υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι, αν και η παραδοσιακή μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας φτάνει στο τέλος της, τα κράτη δεν έχουν ακόμη βρει τα νέα εργαλεία συνεννόησης. Όσο ο ΟΗΕ παραμένει ανεπαρκής και δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, η ισχύς θα συνεχίσει να επικρατεί των διεθνών αρχών.