Η ατμόσφαιρα στα ελληνοτουρκικά είναι ηλεκτρισμένη. Δεν πρόκειται για μία ακόμη διπλωματική αντιπαράθεση επί χάρτου. Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας- Κύπρου φέρνει τις δύο χώρες μπροστά σε μια δοκιμασία στην πράξη. Στη θάλασσα. Εκεί όπου οι διακηρύξεις αποκτούν πραγματικό κόστος και οι λανθασμένοι υπολογισμοί μπορούν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις.
Το ερευνητικό πλοίο ετοιμάζεται να ξεκινήσει εργασίες σε θαλάσσια περιοχή την οποία η Τουρκία εντάσσει στις δικές της διεκδικήσεις δικαιοδοσίας. Η Αθήνα, ωστόσο, δεν δείχνει να συμμερίζεται την ανησυχία όσων προεξοφλούν νέα ελληνοτουρκική κρίση. Το μήνυμα του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι σαφές: Η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία. Ούτε να αναγνωρίσει, μέσω επίσημης ενημέρωσης, δικαιώματα που δεν της αναγνωρίζει.
Η πολιτική γραμμή είναι ξεκάθαρη. Το ερώτημα είναι εάν πίσω από αυτήν υπάρχει και ένα συγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης του κινδύνου. Διότι η έναρξη των ερευνών δεν είναι μια συμβολική κίνηση. Είναι μια ενέργεια που η Άγκυρα θα μπορούσε να επιχειρήσει να εμποδίσει επί του πεδίου.
Από πού αντλεί αυτή τη σιγουριά η ελληνική κυβέρνηση; Η απάντηση βρίσκεται πιθανότατα σε τρεις παράγοντες.
Πρώτον, στην αμερικανική στάση. Η Ουάσιγκτον έχει εκφράσει δημοσίως την υποστήριξή της στο έργο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι αποφασισμένες να αξιοποιήσουν τη διπλωματία για να ξεπεραστούν τα εμπόδια.
Δεν υπάρχει βέβαια δημόσια επιβεβαίωση ότι η Αθήνα έχει λάβει αμερικανικές διαβεβαιώσεις για τη στάση της Άγκυρας. Το πολιτικό μήνυμα, όμως, είναι σαφές. Το καλώδιο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια διμερής ελληνική και κυπριακή υπόθεση.
Δεύτερον, στη γαλλική παρουσία. Η Meridiam έχει αποκτήσει το 66% του φορέα υλοποίησης του έργου, ενώ η Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου. Η εμπλοκή γαλλικών συμφερόντων προσδίδει στο εγχείρημα διαφορετικό γεωπολιτικό βάρος. Ενδεχόμενη παρεμπόδιση δεν θα αφορά μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο. Θα αγγίζει και τη Γαλλία, αλλά και την ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική.
Υπάρχει, επιπλέον, μια διπλωματική φόρμουλα που ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική: η ενημέρωση των παράκτιων χωρών για τις εργασίες, χωρίς αίτημα άδειας και χωρίς αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας. Η Αθήνα επιμένει ότι άλλο πράγμα είναι η ενημέρωση και άλλο η αδειοδότηση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης το διατύπωσε ρητά. Δεν πρόκειται για αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων.
Αυτό ακριβώς μπορεί να προσφέρει στην Άγκυρα μια διέξοδο. Να εμφανιστεί ότι έλαβε γνώση, ότι διατήρησε τις θέσεις της, αλλά να αποφύγει μια μετωπική σύγκρουση. Να σώσει τα προσχήματα χωρίς να αναλάβει το κόστος μιας νέας κρίσης με την Ελλάδα, τη Γαλλία και, εμμέσως με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ.
Είναι το σενάριο της ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης. Και φαίνεται να συγκεντρώνει σημαντικές πιθανότητες, χωρίς ασφαλώς να αποτελεί βεβαιότητα.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη ανάγνωση. Η Τουρκία μπορεί να επιλέξει να μην αντιδράσει αμέσως. Να περιμένει. Να αφήσει τις έρευνες να προχωρήσουν και να επανέλθει όταν το ερευνητικό πλοίο θα έχει απομακρυνθεί από την αρχική περιοχή, ή όταν θα ξεκινήσουν τα επόμενα στάδια του έργου. Μια καθυστερημένη αντίδραση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως υπενθύμιση ότι η Άγκυρα δεν εγκαταλείπει τις διεκδικήσεις της.
Άλλωστε, το προηγούμενο του Ιουλίου 2024, όταν οι εργασίες διακόπηκαν έπειτα από την τουρκική παρέμβαση στην περιοχή της Κάσου, παραμένει νωπό. Και δεν επιτρέπει εφησυχασμό.
- Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο να ξεκινήσουν οι έρευνες. Είναι να συνεχιστούν και να ολοκληρωθούν, χωρίς να μετατραπεί κάθε επόμενο βήμα σε πεδίο τουρκικού εκβιασμού.
Υπάρχει, τέλος, και η εσωτερική πολιτική διάσταση. Μια κυβέρνηση που εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει σε ένα έργο στρατηγικής σημασίας, παρά τις τουρκικές αντιδράσεις, μπορεί να αντλήσει πολιτικό όφελος από την εικόνα αυτή. Ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία η εξωτερική πολιτική και τα ζητήματα εθνικής κυριαρχίας βρίσκονται ψηλά στην πολιτική αντιπαράθεση. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι η ένταση αποτελεί επιδίωξη, ή ότι μπορεί να προβλεφθεί η εκλογική της επίδραση.
- Η Αθήνα επιλέγει λοιπόν να προχωρήσει. Ποντάρει στη γαλλική παρουσία, στην αμερικανική στήριξη και στην πιθανότητα η Άγκυρα να επιλέξει την αυτοσυγκράτηση.
Παίζει όμως με ένα δύσκολο χαρτί. Γιατί το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό έργο. Είναι μια δοκιμασία κυριαρχικών δικαιωμάτων, συμμαχιών και αποτροπής. Και αυτή τη φορά, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος θα εκδώσει την επόμενη ανακοίνωση. Σημασία έχει ποιος θα κάνει την επόμενη κίνηση στη θάλασσα.