Τα «ήρεμα νερά» των ελληνοτουρκικών φαίνεται πως έχουν φτάσει στα όριά τους. Η Αθήνα δεν εγκαταλείπει τον διάλογο με την Άγκυρα, αλλά αλλάζει εμφανώς τον τρόπο με τον οποίο τον αντιλαμβάνεται: διάλογος χωρίς υποχώρηση, αποκλιμάκωση χωρίς μονομερή ανοχή και, πάνω απ’ όλα, αποτροπή.
Στην Αθήνα δεν μιλούν για επιστροφή στην εποχή της έντασης. Μιλούν, όμως, όλο και περισσότερο για το τέλος της λογικής ότι η αποφυγή της έντασης είναι από μόνη της στρατηγική. Στο κυβερνητικό και αμυντικό επιτελείο ενισχύεται η πεποίθηση ότι τα «ήρεμα νερά» μπορούν να αποτρέπουν μια κρίση, δεν πρόκειται όμως να αλλάξουν τις στρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας.
Εκτιμούν ότι η πολιτική της διαρκούς προσπάθειας να διατηρηθεί χαμηλά η ένταση, δεν αρκεί όταν απέναντι παραμένουν ενεργές οι βασικές τουρκικές διεκδικήσεις.
Ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνωρίζει πλέον δημοσίως ότι η Τουρκία λειτουργεί ως «αναθεωρητική δύναμη», ιδιαίτερα στη θάλασσα, και διαμηνύει ότι η Ελλάδα δεν θα επιτρέψει επ' ουδενί να αμφισβητηθούν κυριαρχικά της δικαιώματα. Παράλληλα, δηλώνει ότι η χώρα θα συνεχίσει να ενισχύει περαιτέρω τις Ένοπλες Δυνάμεις και την αποτρεπτική της ικανότητα.
Το μήνυμα είναι πλέον διαφορετικό: η Αθήνα δεν θεωρεί ότι η υπομονή και ο κατευνασμός μεταβάλλουν τη στρατηγική της Άγκυρας. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε πράγματι σημαντική αποκλιμάκωση. Ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει ότι για περίπου δύο χρόνια η δραστηριότητα της τουρκικής Αεροπορίας ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Όμως ταυτόχρονα παραδέχεται ότι υπήρξαν νέες εξάρσεις στη ρητορική και στη δραστηριότητα.
Οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών ενισχύουν αυτή την ανάγνωση. Η Άγκυρα επανέφερε δυναμικά τη λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Παράλληλα η απόφαση της για θαλάσσια πάρκα σε περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα κυριαρχικά της δικαιώματα, προκάλεσε νέα αντιπαράθεση. Η Αθήνα απάντησε ότι δεν αποδέχεται αναθεωρητικές ή μονομερείς ερμηνείες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Απαντήσεις σε όλα και με όλους τους τρόπους
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της νέας ελληνικής προσέγγισης. Η απάντηση δεν θα είναι κατ’ ανάγκην στρατιωτική, αλλά θα είναι άμεση και μετρήσιμη.
- Η Ελλάδα επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι κάθε κίνηση της Τουρκίας που αγγίζει ζητήματα κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων, θα αντιμετωπίζεται πολιτικά, διπλωματικά και, όπου απαιτείται, "επιχειρησιακά -τουτέστιν με στρατιωτικά μέσα.
Δεν θέλει πλέον να μετρά την επιτυχία της πολιτικής της μόνο από το αν απέφυγε μια κρίση. Θέλει να μετρά και το αν η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι κάθε απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων θα έχει κόστος.
Το νέο δόγμα της Αθήνας
Η αλλαγή συνοδεύεται από πρωτοφανούς μεγέθους “επενδύσεις” στην αποτρεπτική ισχύ. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Cyprus Centre for Strategic Studies, η Ελλάδα διαθέτει μία από τις ισχυρότερες αποτρεπτικές ικανότητες της μεταπολιτευτικής περιόδου, με ποιοτικά πλεονεκτήματα κυρίως στην Αεροπορία και το Ναυτικό, αν και η τουρκική αριθμητική υπεροχή παραμένει.
Το νέο δόγμα της Αθήνας συνοψίζεται στο τρίπτυχο ισχυρή άμυνα, ισχυρές συμμαχίες και σαφείς κόκκινες γραμμές. Ελλάδα και Τουρκία μπορούν να συνομιλούν, αλλά η Αθήνα δεν εμφανίζεται πλέον διατεθειμένη να θεωρεί αυτοσκοπό την αποφυγή της έντασης ή και της σύγκρουσης.
Το πραγματικό στοίχημα είναι πλέον αν αυτή η πολιτική αποτροπής θα λειτουργήσει χωρίς να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Διότι όταν και οι δύο πλευρές γνωρίζουν ότι καμία δεν προτίθεται να κάνει πίσω σε κρίσιμο ζήτημα, το περιθώριο λάθους μικραίνει επικίνδυνα.
Η Αθήνα δείχνει να έχει αποφασίσει ότι η αποφυγή ενός θερμού επεισοδίου δεν μπορεί να επιτυγχάνεται με κάθε κόστος. Θέλει να το αποτρέψει — αλλά ταυτόχρονα θέλει να καταστήσει απολύτως σαφές ότι, εάν δοκιμαστούν οι κόκκινες γραμμές της, δεν θα είναι βέβαιο ότι θα υποχωρήσει επιδιώκοντας συμβιβαστική λύση.