Ο αέρας που αναπνέουμε έχει γίνει το νέο «πεδίο μάχης» της κλιματικής κρίσης, με την κλιματική απορρύθμιση να μετατρέπει τον καθαρό αέρα σε είδος υπό εξαφάνιση. Το φαινόμενο δεν αφορά το μακρινό μέλλον, αλλά την καθημερινή πραγματικότητα στις ελληνικές πόλεις, όπου η σκόνη, τα τοξικά νέφη και οι υψηλές θερμοκρασίες επιβαρύνουν σοβαρά την υγεία των κατοίκων.
Σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Δρ Ανδρέας Φλουρής, καθηγητής Φυσιολογίας και διευθυντής του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, εξηγεί τον σύνθετο δεσμό μεταξύ κλιματικής κρίσης και ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Ο Δρ Φλουρής είναι επίσης σύμβουλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.
Κλιματική κρίση και επιδείνωση των ρύπων
«Η κλιματική κρίση λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος για τους ήδη υπάρχοντες ρύπους», εξηγεί ο Δρ Φλουρής. Οι υψηλές θερμοκρασίες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ρύποι αλληλεπιδρούν, αυξάνοντας την τοξικότητά τους και παρατείνοντας τον χρόνο παραμονής τους πάνω από τις πόλεις. Ιδιαίτερα επικίνδυνο θεωρείται το «κακό» όζον, που σχηματίζεται σε επίπεδο εδάφους και προκαλεί έντονα αναπνευστικά προβλήματα.
Το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής εγκλωβίζει τους ρύπους κοντά στο έδαφος, δημιουργώντας «στάσιμη μάζα αέρα» πάνω από τις πόλεις. Οι κάτοικοι εισπνέουν ξανά και ξανά τους ίδιους τοξικούς ρύπους, επιβαρύνοντας την υγεία τους.
Η σκόνη της ερημοποίησης ως «μαγνήτης» ρύπων
Ο Δρ Φλουρής επισημαίνει ότι η ερημοποίηση στη Βόρεια Αφρική έχει πολλαπλές συνέπειες για την Ελλάδα. Η σκόνη που μεταφέρεται από τη Σαχάρα συγκεντρώνει βακτήρια, μύκητες και βαρέα μέταλλα, φτάνοντας στα αστικά κέντρα «φορτωμένη» και εισχωρώντας βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα, με ιδιαίτερο κίνδυνο για παιδιά και ηλικιωμένους.
Μικροσωματίδια και δασικές πυρκαγιές
Τα εξαιρετικά λεπτά σωματίδια (PM2,5) αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την υγεία, προκαλώντας αναπνευστικά, καρδιαγγειακά και νευρολογικά προβλήματα. Η αύξηση των δασικών πυρκαγιών απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες τέτοιων σωματιδίων, που μπορούν να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα και να εισχωρήσουν απευθείας στο αίμα, προκαλώντας φλεγμονές σε όλο το σώμα.
Οι ελληνικές πόλεις ως «παγίδες» ρύπων
Η γεωγραφία και η ρυμοτομία των ελληνικών πόλεων, όπως η Αθήνα που περιβάλλεται από ορεινούς όγκους, δυσχεραίνουν την ανανέωση του αέρα. Η «αστική θερμική νησίδα» ενισχύει το φαινόμενο, με τους κατοίκους να ζουν καθημερινά σε περιβάλλον υψηλής συγκέντρωσης ρύπων.
Προτάσεις για βελτίωση της ποιότητας του αέρα
Ο Δρ Φλουρής υπογραμμίζει την ανάγκη άμεσων παρεμβάσεων: αύξηση του πράσινου, φύτευση δέντρων, μείωση της χρήσης αυτοκινήτου, χρήση κατάλληλων οικοδομικών υλικών που δεν «φυλακίζουν» τη ζέστη. «Ο καθαρός αέρας θα γίνει το πιο σπάνιο και πολύτιμο αγαθό του 21ου αιώνα, αν δεν δράσουμε άμεσα», καταλήγει.