Η πολιτική κατευνασμού που εφάρμοσε η Ευρώπη απέναντι στον Τραμπ, δεν τιθάσευσε τη γεωπολιτική αδηφαγία του Αμερικανού προέδρου. Η επιβολή δασμών, η μειωτική συμπεριφορά απέναντι στους Ευρωπαίους ηγέτες με αφορμή του ουκρανικό- όπου η Γηραιά Ήπειρος έτρεξε πίσω από τις εξελίξεις- ήταν το πρόγευμα, ένα ισχυρό δείγμα για τις… ορέξεις του Τραμπ.
Ποιος ξεχνά τη σκηνή στο Οβάλ Γραφείο, όπου η «αφρόκρεμα» της Ευρώπης, οι ηγέτες των πιο ισχυρών κρατών έμοιαζαν με σχολιαρόπαιδα που άκουγαν σε στάση προσοχής τον δάσκαλο να παραδίδει μάθημα; Η αμήχανη, ασυντόνιστη και εμφανώς αδύναμη Ευρώπη, έκανε τα χατίρια του Τραμπ, απέφυγε να αντιδράσει στα προκλητικά τερπίπια -δηλώσεις και πράξεις του- και ύστερα από σωρεία υποχωρήσεων, πανηγύριζε, επιδείκνυε το χαρτί της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Με αφορμή τη Γροιλανδία και την αντίδραση των ευρωπαίων στις αμερικανικές αιτιάσεις για απόκτηση του νησιού (είτε μέσω εξαγοράς είτε μέσω στρατιωτικής επέμβασης), ο Τραμπ είναι έτοιμος να σκίσει επιδεικτικά το χαρτί της συμφωνίας. Απειλεί την Ευρώπη με πόλεμο, οικονομικό και εμπορικό, χρησιμοποιώντας την πολιτική των δασμών ως εργαλείο γεωπολιτικού εκβιασμού. Συνδέει πρώτη φορά τόσο απροκάλυπτα ένα ζήτημα κυριαρχίας με την επιβολή εμπορικών κυρώσεων, υπερβαίνοντας όλα τα εσκαμμένα και τα αποδεκτά όρια.
Το ύφος του δε, αμετροεπές και με έκδηλη μεγαλομανία, καταδεικνύει ότι βλέπει τους Ευρωπαίους ως υποδεέστερους, οι οποίοι αν δεν του κάνουν άλλο ένα χατήρι, θα τους τιμωρήσει.
Ο καθρέπτης της Ευρώπης και η στρατηγική αυτονομία
Έως ότου έρθει η ανάγκη για μια ακόμη… ανάγκη», μια νέα γεωπολιτική «τρέλα» που θα πρέπει να ικανοποιηθεί, όπου η Ευρώπη θα αναμετρηθεί και πάλι με την αξιοπρέπειά της. Υπό αυτή την έννοια η υπόθεση της Γροιλανδίας είναι η ευκαιρία για την Ευρώπη να κοιταχτεί στον καθρέπτη. Να αξιοποιήσει την κρίση, να προωθήσει στην πράξη τη στρατηγική της αυτονομία: κοινή αμυντική πολιτική, ενιαία στρατηγική για την Αρκτική, επενδύσεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες και ενίσχυση της πολιτικής συνοχής.
Οι διεκδικήσεις Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι μια διπλωματική γραφικότητα, αλλά ένα τεστ ωριμότητας για την Ευρώπη. Ωστόσο, το μάθημα παραμένει επίκαιρο: σε έναν κόσμο αυξανόμενων ανταγωνισμών, ο κατευνασμός δεν προσφέρει μακροπρόθεσμη ασφάλεια. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα.
Νώντας Βλάχος