Η επαναλαμβανόμενη επιθετική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Γροιλανδία, από την «αγορά» του νησιού έως πιο ωμές γεωπολιτικές αιχμές περί στρατιωτικής επέμβασης, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη εκκεντρικότητα της εξωτερικής του πολιτικής. Ο Τραμπ δεν μπλοφάρει ούτε… τρολάρει, τουναντίον δηλώνει ευθαρσώς ότι θα μετατρέψει σε αμερικανικό έδαφος τη Γροιλανδία, με τον εύκολο ή τον δύσκολο τρόπο, αδιαφορώντας πλήρως για τον ισχυρό-αρνητικό αντίκτυπο που θα έχει στη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Η στάση Τραμπ απέναντι στη Δανία - σύμμαχο και μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας- εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο «ωμού ρεαλισμού», όπου η ισχύς και το συμφέρον υπερισχύουν των θεσμών και των συμμαχιών. Ο Αμερικανός πρόεδρος το κατέδειξε άλλωστε και προσφάτως με τη σύλληψη και απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, όπου επέβαλλε το «νόμο» του, ο οποίος κατά τα λεγόμενά του «υπερβαίνει» το διεθνές δίκαιο.
Στην περίπτωση της Δανίας όταν η ισχυρότερη χώρα της Συμμαχίας υιοθετεί ρητορική πίεσης ή υποτίμησης προς μικρότερα κράτη-μέλη, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: η ασφάλεια δεν είναι πλέον συλλογικό αγαθό, αλλά προϊόν διαπραγμάτευσης. Είναι προφανές ότι αυτό το μήνυμα που απορρέει από τη Τραμπική λογική για τα διεθνή ζητήματα και δη γι’ αυτό της Γροιλανδίας, λειτουργεί διαβρωτικά για τη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Αποτελεί προειδοποιητικό σήμα για το μέλλον του ΝΑΤΟ σε έναν κόσμο εντεινόμενων μεγάλων ανταγωνισμών, που έχουν τη δυναμική να αλλάξουν άρδην τις γεωπολιτικές συμμαχίες,. Αν η Συμμαχία δεν καταφέρει να διαχειριστεί τις εσωτερικές ανισορροπίες ισχύος και να επαναβεβαιώσει τον πολιτικό της χαρακτήρα, τότε το μέλλον κρίνεται ευλόγως αβέβαιο.
Το πραγματικό ερώτημα που τίθεται είναι αν το ΝΑΤΟ μπορεί να επιβιώσει ως συμμαχία ίσων εταίρων ή αν θα μετατραπεί σε πεδίο επιβολής του ισχυρότερου.
Η Ευρώπη και η στρατηγική αυτονομία
Παράλληλα η ανοιχτή αμφισβήτηση της κυριαρχίας ενός ευρωπαϊκού εδάφους από τον Τραμπ λειτουργεί ως καταλύτης για μια συζήτηση που στην Ευρώπη παραμένει ημιτελής: τη στρατηγική αυτονομία. Σε αυτό το πλαίσιο και υπό τις απειλές Τραμπ, μετατρέπεται σε ζήτημα πολιτικής αυτοπροστασίας. Η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει ρήξη με τις ΗΠΑ ούτε αποχώρηση από το ΝΑΤΟ. Σημαίνει, όμως, ικανότητα αυτόνομης ανάλυσης απειλών, λήψης αποφάσεων και -σε ακραίες περιπτώσεις- διαχείρισης κρίσεων χωρίς τον φόβο πολιτικού εκβιασμού από συμμάχους.
Η υπόθεση της Γροιλανδίας είναι, τελικά, ένα τεστ ωριμότητας για την Ευρώπη. Αν αντιμετωπιστεί ως «αμερικανικό εσωτερικό ζήτημα», τότε επιβεβαιώνεται η ευρωπαϊκή στρατηγική ανεπάρκεια. Αν, αντίθετα, λειτουργήσει ως αφορμή για ουσιαστική εμβάθυνση της κοινής άμυνας, της πολιτικής συνοχής και της γεωπολιτικής αυτοπεποίθησης, τότε μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής.
Νώντας Βλάχος