Ισχυρά σήματα έντονης αναταραχής εκπέμπουν εκ νέου οι διεθνείς αγορές ενέργειας. Η αλματώδης άνοδος στις τιμές του πετρελαίου, του ντίζελ και του φυσικού αερίου τροφοδοτεί εκ νέου τις πληθωριστικές πιέσεις, φέρνοντας τις κεντρικές τράπεζες προ του ενδεχομένου για νέες αυξήσεις στα επιτόκια δανεισμού.
Ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το αργό πετρέλαιο τύπου Brent ξεπέρασαν τα 100 δολάρια το βαρέλι, την εντονότερη ανησυχία προκαλούν τα καύσιμα θέρμανσης, βιομηχανικής παραγωγής και μεταφορών. Οι τιμές τους κινούνται με ταχύτερους ρυθμούς από εκείνους του αργού πετρελαίου.
Η παράταση της σύγκρουσης με το Ιράν και η απουσία ενδείξεων αποκλιμάκωσης αναγκάζουν τους κεντρικούς τραπεζίτες να επανεξετάσουν τη στάση τους. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, επεσήμανε ότι οι υψηλές τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου συνιστούν βασικό κίνδυνο για ανοδική αναθεώρηση των προβλέψεων για τον πληθωρισμό, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα περιθώρια διύλισης (crack spreads) των υγρών καυσίμων.
Από την πλευρά του, ο διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, Άντριου Μπέιλι, υπογράμμισε στο βρετανικό κοινοβούλιο ότι τα διευρυμένα περιθώρια των διυλιστηρίων επιτείνουν τις πληθωριστικές πιέσεις, με τις αγορές να προεξοφλούν πλέον δύο αυξήσεις επιτοκίων έως τον Φεβρουάριο. Παράλληλα, η Κριστίν Λαγκάρντ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω σύσφιγξης της νομισματικής πολιτικής, χαρακτηρίζοντας το ντίζελ κρίσιμο «σημείο συμφόρησης» για την οικονομία.
Εκτίναξη τιμών, κλειστοί αγωγοί και γεωπολιτικά πλήγματα
Η εικόνα στις επιμέρους αγορές καυσίμων αποτυπώνει την ένταση της κρίσης:
-
Τιμές ντίζελ άνω των 200 δολαρίων το βαρέλι σε ορισμένες περιοχές, που μαζί με τους φόρους ξεπερνούν τα 300 δολάρια για τους καταναλωτές, ενώ ιστορικό ρεκόρ καταγράφεται και στις ΗΠΑ.
-
Το βασικό παγκόσμιο σημείο αναφοράς για τις φυσικές συναλλαγές αργού άγγιξε τα 120 δολάρια, καθώς τα διυλιστήρια πληρώνουν υψηλά premiums για να εξασφαλίσουν άμεσα φορτία.
-
Οι εξαγωγές ντίζελ της Ρωσίας υποχώρησαν σε ιστορικό χαμηλό εξαιτίας των ουκρανικών επιθέσεων σε ρωσικά διυλιστήρια.
-
Οι μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένουν σημαντικά μειωμένες, επηρεάζοντας το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
-
Το ημερήσιο κόστος ναύλωσης υπερδεξαμενόπλοιου αγγίζει το 1 εκατομμύριο δολάρια.
Την κατάσταση επιβαρύνουν οι επανειλημμένες επιθέσεις των Χούθι της Υεμένης στη Σαουδική Αραβία, οι οποίες ανάγκασαν το βασίλειο να κλείσει τον αγωγό Ανατολής-Δύσης, βασική εναλλακτική οδό που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.
Την ίδια στιγμή, οι εναλλακτικές λύσεις εξαντλούνται, καθώς η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων επιβραδύνεται και η ζήτηση από την Κίνα διατηρείται αυξημένη.
Πίεση στη βιομηχανία και φόβοι για το φυσικό αέριο
Στην Ευρώπη, οι τιμές του φυσικού αερίου έφθασαν στα υψηλότερα επίπεδα από τα τέλη του 2022. Τα περιορισμένα αποθέματα ενόψει χειμώνα δημιουργούν φόβους στους αναλυτές ότι οι τιμές ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή άνοδο περίπου 25% από τα σημερινά επίπεδα.
Ο εκτελεστικός πρόεδρος της Metlen, Ευάγγελος Μυτιληναίος, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τη βιομηχανική παραγωγή, σημειώνοντας ότι το αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας καθιστά αδύνατη την παραγωγή αλουμινίου για εταιρείες που δεν είναι κατάλληλα προετοιμασμένες. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο διευθύνων σύμβουλος διεθνούς μάρκετινγκ της Kuwait Petroleum Corp, Σέιχ Χάλεντ Αλ-Σαμπάχ, προειδοποίησε για έναν πολύ δύσκολο χειμώνα στη Βόρεια Ευρώπη.
Κυβερνητικές παρεμβάσεις και πτώση της ζήτησης
Οι πιέσεις διαχέονται πλέον σε ολόκληρη την οικονομία. Οι επιθέσεις σε λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας ώθησαν τις τιμές των τροφίμων στα υψηλότερα επίπεδα σχεδόν τεσσάρων ετών.
Μπροστά στο αυξημένο κόστος ζωής, ορισμένα κράτη λαμβάνουν μέτρα:
-
Η Ιταλία προχώρησε σε φορολογικές μειώσεις στα καύσιμα.
-
Η Ουγγαρία ανακοίνωσε οικονομική στήριξη στους ιδιοκτήτες αυτοκινήτων.
Όπως επισημαίνει η ερευνήτρια Αν-Σοφί Κορμπό από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια, οι εκκλήσεις προς τις κυβερνήσεις για προστασία των καταναλωτών θα ενταθούν, εξαρτώμενες από τα δημοσιονομικά περιθώρια κάθε χώρας.
Από την πλευρά του, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι το 2026 θα καταγραφεί η μεγαλύτερη πτώση στη ζήτηση πετρελαίου από την περίοδο της πανδημίας, καθώς οι υψηλές τιμές του ντίζελ περιορίζουν την κατανάλωση. Ωστόσο, με τα παγκόσμια αποθέματα να εξαντλούνται και τα διυλιστήρια να λειτουργούν στα όριά τους, η απουσία εξέλιξης στα μέτωπα της Μέσης Ανατολής και της Ουκρανίας απειλεί να καταστήσει την αγορά ακόμη πιο ασφυκτική.