Νέα νευρικότητα επικρατεί στις διεθνείς αγορές ενέργειας, καθώς οι επενδυτές στρέφουν την προσοχή τους στο Στενό της Μαλάκκα, υπό τον φόβο ενός πιθανού ενεργειακού πλήγματος με τη μορφή επιβολής ναύλων ή διοδίων. Αφορμή για αυτή την ανησυχία αποτελεί η προσπάθεια του Ιράν να αποκτήσει τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το αν παρόμοιες πρακτικές θα μπορούσαν να επεκταθούν και σε άλλες κρίσιμες θαλάσσιες διόδους.
Το Στενό της Μαλάκκα εκτείνεται σε μια απόσταση 800 έως 900 χιλιομέτρων ανάμεσα στη μαλαισιανή χερσόνησο και το νησί Σουμάτρα της Ινδονησίας. Αποτελεί τη συντομότερη θαλάσσια διαδρομή που συνδέει την Ανατολική Ασία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, ενώ οριοθετείται από την Ινδονησία, την Ταϊλάνδη, τη Μαλαισία και τη Σιγκαπούρη.
Το προηγούμενο του Ορμούζ και οι επιφυλάξεις
Η τρέχουσα ανησυχία πηγάζει από την πρόσφατη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι οποίες υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης τον περασμένο μήνα. Η συμφωνία αυτή διασφαλίζει την ασφαλή και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ για διάστημα 60 ημερών. Μετά το πέρας αυτής της περιόδου, η διαχείριση και οι ναυτιλιακές υπηρεσίες της οδού θα καθοριστούν από το Ιράν και το Ομάν, κατόπιν συνομιλιών με κράτη του Περσικού Κόλπου.
Αυτή η προοπτική ενός συστήματος παροχής υπηρεσιών στο Ορμούζ δημιούργησε διεθνείς φόβους για εφαρμογή ανάλογων μοντέλων και σε άλλα στρατηγικά περάσματα. Ωστόσο, οι ειδικοί της ναυτιλίας εμφανίζονται βαθιά επιφυλακτικοί. Ο Τζανίβ Σαχ, αντιπρόεδρος των αγορών εμπορευμάτων στη Rystad Energy, επιβεβαίωσε ότι ορισμένοι επενδυτές αρχίζουν να γίνονται λίγο νευρικοί σχετικά με την προοπτική ενός πετρελαϊκού σοκ υπό τη μορφή διοδίων στο Στενό της Μαλάκκα».
Η σημασία του περάσματος είναι τεράστια, καθώς σύμφωνα με την EIA, το Στενό της Μαλάκκα συγκέντρωσε το 29% του συνολικού όγκου των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025. Από το σύνολο του πετρελαίου που διακινείται εκεί ετησίως, το αργό πετρέλαιο ξεπερνά το 70%, ενώ τα παράγωγα προϊόντα πετρελαίου καλύπτουν το υπόλοιπο ποσοστό.
Η θέση της Ινδονησίας και το Διεθνές Δίκαιο
Το ζήτημα των διοδίων είχε θιχτεί τον Απρίλιο από τον υπουργό Οικονομικών της Ινδονησίας, Πουρμπάγια Γιούντι Σαντέβα, ο οποίος εισηγήθηκε την επιβολή τελών στα διερχόμενα πλοία, δεδομένου ότι η ακτογραμμή της χώρας του καλύπτει ολόκληρο το νότιο άκρο του Στενού. Η ιδέα αυτή, ωστόσο, ανακλήθηκε άμεσα από τον ίδιο.
Μια τέτοια κίνηση θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με το διεθνές δίκαιο, το οποίο διασφαλίζει την ελεύθερη και ανεμπόδιστη διέλευση από στενά που εξυπηρετούν τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Προς αυτή την κατεύθυνση, ο Πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο και ο Πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης Λόρενς Γουόνγκ συναντήθηκαν πρόσφατα στην πρωτεύουσα της Ινδονησίας, όπου και επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για τη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Γεωπολιτική ισχύς και η Θάλασσα της Νότιας Κίνας
Σύμφωνα με αναλυτές του Κέντρου Στρατηγικών Διεθνών Μελετών (CSIS) στην Ουάσινγκτον, η στάση του Ιράν απέδειξε ότι ο έλεγχος ενός θαλάσσιου περάσματος μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτρεπτική ισχύ και τη δύναμη ενός κράτους. Το CSIS επισημαίνει ότι τα διακυβεύματα γίνονται ακόμη μεγαλύτερα στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, εξαιτίας της παρουσίας δύο κομβικών διαδρομών για την παγκόσμια οικονομία: του Στενού της Μαλάκκα και του Στενού της Ταϊβάν.
Σε ανάλυσή τους που δημοσιεύθηκε την 1η Ιουλίου, οι αναλυτές του CSIS σημειώνουν:
Οι προσπάθειες του Ιράν να ελέγξει και να επιβάλει διόδια στη διακίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν αναζωπυρώσει τους φόβους ότι κράτη θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να πράξουν το ίδιο στο Στενό της Μαλάκκα
Η κατάσταση περιπλέκεται και από τις απειλές της Κίνας για χρήση βίας κατά της Ταϊβάν, γεγονός που τοποθετεί το Στενό της Ταϊβάν στο επίκεντρο των διεθνών γεωπολιτικών εντάσεων. Οι αναλυτές καταλήγουν ότι, παρά την ύπαρξη εναλλακτικών διαδρομών σε περίπτωση εμπλοκής σε οποιοδήποτε από τα δύο αυτά στενά, η μετατόπιση της ναυσιπλοΐας θα συνεπάγεται σημαντικό οικονομικό κόστος.