Η μακροχρόνια στρατηγική της Κίνας για διεθνοποίηση του γουάν αποκτά νέα ισχυρή δυναμική, καθώς οι πόλεμοι και οι κυρώσεις ωθούν όλο και περισσότερες χώρες να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην κυριαρχία του δολαρίου.
Το Πεκίνο επιδιώκει εδώ και δύο δεκαετίες να δημιουργήσει ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα βασισμένο στο renminbi -όπως ονομάζεται επισήμως το κινεζικό νόμισμα — το οποίο θα λειτουργεί πέρα από την εμβέλεια της Ουάσιγκτον και των δυτικών κυρώσεων. Σήμερα, η προσπάθεια αυτή φαίνεται να αποδίδει καρπούς.
Στο Μουσείο Ιστορίας του Χονγκ Κονγκ, στην αίθουσα εθνικής ασφάλειας, χαρτονομίσματα του κινεζικού νομίσματος εκτίθενται δίπλα σε μοντέλα μαχητικών αεροσκαφών, επιθετικών ελικοπτέρων και δείγματα σπάνιων γαιών, καθιστώντας σαφές ότι για την κινεζική ηγεσία, η διεθνοποίηση του νομίσματος αποτελεί κρίσιμο στοιχείο εθνικής στρατηγικής.
Παρά τη θέση της ως οικονομικής υπερδύναμης, η Κίνα εξακολουθεί να εξαρτάται από ένα παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που έχει ως κεντρικό άξονα το δολάριο. Αν το γουάν καταστεί διεθνώς αποδεκτό, το Πεκίνο θα μπορεί να διεξάγει μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου του με δικούς του όρους και να περιορίσει έναν από τους βασικότερους μοχλούς πίεσης των ΗΠΑ.
Η ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση ενισχύθηκε από τους πολέμους στην Ουκρανία και στο Ιράν. Οι αμερικανικές κυρώσεις ωθούν χώρες και κυβερνήσεις που βρίσκονται στο στόχαστρο της Δύσης να στραφούν στο κινεζικό νόμισμα για να παρακάμψουν το υπάρχον σύστημα.
Η κινεζική χρηματοπιστωτική στρατηγική καλύπτει τη «ζήτηση για αποδολαριοποίηση» από κράτη που επιθυμούν να συναλλάσσονται με περιορισμένες οικονομικά χώρες, όπως το Ιράν.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη συμφωνία 44 χωρών που καθιέρωσε το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, το μεγαλύτερο μέρος του διεθνούς εμπορίου βασίστηκε σε αυτό. Η κυριαρχία αυτή επέτρεψε στις ΗΠΑ να επιβάλλουν κυρώσεις με εξαιρετικά μεγάλη αποτελεσματικότητα.
Πληρωμές προς το Ιράν σε γουάν
Πρόσφατες συγκρούσεις ανέδειξαν πώς η κινεζική εναλλακτική μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Σύμφωνα με την Lloyd’s List Intelligence, τουλάχιστον δύο πλοία πλήρωσαν το Ιράν σε γουάν ώστε να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Παράλληλα, οι πληρωμές μέσω του κινεζικού δικτύου αυξήθηκαν σχεδόν κατά 50% τον προηγούμενο μήνα, καθώς περισσότερες χώρες αγόραζαν ιρανικό πετρέλαιο.
Η Ρωσία, που αποκλείστηκε σε μεγάλο βαθμό από το δολαριακό σύστημα μετά την εισβολή στην Ουκρανία, διακανονίζει πλέον το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της με την Κίνα σε γουάν.
Τον Μάρτιο, το θεωρητικό περιοδικό του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, Qiushi, επανέφερε ομιλία του 2024 του προέδρου Σι Τζινπίνγκ, στην οποία ζητούσε το γουάν να χρησιμοποιείται ευρέως στο διεθνές εμπόριο και να αποκτήσει καθεστώς αποθεματικού νομίσματος.
Το δολάριο παραμένει κυρίαρχο
Παρά την πρόοδο της Κίνας, το δολάριο εξακολουθεί να κυριαρχεί στις διεθνείς συναλλαγές χάρη στη ρευστότητα και την ευκολία χρήσης του. Το ευρώ, το γεν και η στερλίνα ακολουθούν σε μεγάλη απόσταση.
Ακόμη και πολλές συναλλαγές που δεν αφορούν τις ΗΠΑ πραγματοποιούνται σε δολάρια, συμπεριλαμβανομένου σημαντικού μέρους του ίδιου του κινεζικού εμπορίου.
Το γουάν αντιπροσωπεύει μόλις το 3% των παγκόσμιων συναλλαγών, περίπου όσο και το καναδικό δολάριο.
Το μεγάλο εμπόδιο: οι έλεγχοι κεφαλαίων
Η διεθνής εξάπλωση του κινεζικού νομίσματος περιορίζεται από τους αυστηρούς χρηματοπιστωτικούς ελέγχους της Κίνας. Οι κινήσεις κεφαλαίων παραμένουν στενά ελεγχόμενες, οι πολίτες μπορούν να μεταφέρουν περιορισμένα ποσά στο εξωτερικό, ενώ οι ξένοι επενδυτές χρειάζονται εγκρίσεις και υπόκεινται σε ποσοστώσεις για να αγοράσουν κινεζικά ομόλογα και μετοχές.
Ωστόσο, η Κίνα δεν χρειάζεται να εκτοπίσει το δολάριο για να μειώσει την αμερικανική επιρροή. Αρκεί να διαθέτει ένα εναλλακτικό σύστημα για περιόδους κρίσης.
Το κινεζικό παράλληλο σύστημα
Το Πεκίνο έχει οικοδομήσει σταδιακά μια παράλληλη χρηματοπιστωτική υποδομή. Από τη δεκαετία του 2000 υπέγραψε συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων (swap lines) με δεκάδες κεντρικές τράπεζες, δίνοντας σε εμπορικούς εταίρους πρόσβαση σε γουάν χωρίς να περνούν από το δολαριακό σύστημα. Οι συμφωνίες αυτές ανέρχονται περίπου στα 600 δισ. δολάρια.
Το 2015 λάνσαρε το Cross-border Interbank Payment System (CIPS), επιτρέποντας σε τράπεζες παγκοσμίως να πραγματοποιούν διασυνοριακές πληρωμές σε γουάν.
Το σύστημα θεωρείται εναλλακτική στο SWIFT, το βελγικό δίκτυο ανταλλαγής μηνυμάτων που στηρίζει το μεγαλύτερο μέρος των διεθνών συναλλαγών. Ρωσικές και ιρανικές τράπεζες έχουν αποκοπεί από το SWIFT υπό αμερικανική πίεση.
Μετά την αποβολή ρωσικών τραπεζών από το SWIFT το 2022, ο αριθμός των άμεσων συμμετεχόντων στο CIPS σχεδόν τριπλασιάστηκε, φθάνοντας περίπου τις 200 τράπεζες από 75.
Η ροή χρημάτων μέσω του κινεζικού συστήματος αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν.
Το πέρασμα αυτό διακινεί περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, γεγονός που ώθησε χώρες που αναζητούσαν επειγόντως προμήθειες, να χρησιμοποιήσουν το κινεζικό δίκτυο για αγορές πετρελαίου εκτός δολαριακού πλαισίου.
Από τον Φεβρουάριο έως τον Μάρτιο, οι μέσες ημερήσιες πληρωμές αυξήθηκαν στα 131 δισ. δολάρια από 86 δισ., ενώ το μέσο μέγεθος συναλλαγής αυξήθηκε πάνω από 8%.
Μπορεί να απειλήσει πραγματικά το δολάριο;
Εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά εμπόδια ώστε το γουάν να αμφισβητήσει ουσιαστικά την κυριαρχία του δολαρίου. Για να διαδραματίσει μεγαλύτερο διεθνή ρόλο, θα πρέπει να είναι πολύ ευκολότερο στη χρήση εκτός Κίνας, κάτι που προϋποθέτει χαλάρωση των ελέγχων κεφαλαίων, κάτι που το Πεκίνο αντιμετωπίζει με επιφυλάξεις, φοβούμενο απώλεια ελέγχου της ισοτιμίας.
Επιπλέον, όταν χώρες όπως η Σαουδική Αραβία πωλούν πετρέλαιο σε δολάρια, μπορούν εύκολα να επενδύσουν τα έσοδα σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Για το γουάν δεν υπάρχει ακόμη αντίστοιχο, εξίσου βαθύ και ρευστό επενδυτικό οικοσύστημα.
Παρά τις αδυναμίες, η τάση είναι ορατή. Δεν είναι ακόμη σαφές αν η Κίνα βρίσκεται σε σταθερή πορεία μετατροπής του γουάν σε κορυφαίο νόμισμα πληρωμών.
Όμως , είναι τώρα πιο εμφανής από ποτέ στον κόσμο μια επιθυμία πολλών κρατών και κυβερνήσεων να ξεφύγουν από τη λαβή του συστήματος που βασίζεται στο δολάριο.