Η εικόνα είναι σχεδόν πατριωτική: χρυσά επενδυτικά νομίσματα με τον αετό ή τη Lady Liberty, με την κρατική εγγύηση ότι το μέταλλο είναι 100% αμερικανικής προέλευσης. Κάθε χρόνο, το Νομισματοκοπείο των ΗΠΑ διαθέτει στην αγορά χρυσά νομίσματα αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων, προσελκύοντας επενδυτές που αναζητούν ασφάλεια σε περιόδους αναταράξεων. Όμως, σύμφωνα με εκτενή έρευνα των Times της Νέας Υόρκης, πίσω από αυτή τη διαβεβαίωση κρύβεται μια αλυσίδα εφοδιασμού που οδηγεί σε ξένα μεταλλεία, αμφιλεγόμενες αγορές και –σε ορισμένες περιπτώσεις– οργανωμένο έγκλημα.
Η έρευνα υποστηρίζει ότι το αμερικανικό Νομισματοκοπείο προμηθεύεται χρυσό που προέρχεται από ορυχείο στην Κολομβία συνδεδεμένο με καρτέλ ναρκωτικών, από ενεχυροδανειστήρια σε Μεξικό και Περού, ακόμη και από ορυχείο στο Κονγκό στο οποίο συμμετέχει κινεζικό κρατικό συμφέρον. Σε άλλη περίπτωση, ποσότητες χρυσού φέρεται να συνδέονται με εξορύξεις στην Ονδούρα πάνω σε νεκροταφείο αυτοχθόνων.
Το αμερικανικό Κογκρέσο είχε απαγορεύσει ήδη από το 1985 τη χρήση ξένου χρυσού για την παραγωγή επενδυτικών νομισμάτων, θέλοντας τότε να απομονώσει τις ΗΠΑ από παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυρίως στη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι Times, η διάταξη αυτή παρακάμφθηκε επί δεκαετίες, τόσο από Ρεπουμπλικανικές, όσο και από Δημοκρατικές κυβερνήσεις, παρά τις εσωτερικές προειδοποιήσεις. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και επετειακά νομίσματα, όπως τα χρυσά συλλεκτικά για τα 250 χρόνια των ΗΠΑ, ενδέχεται να περιέχουν μέταλλο μη αμερικανικής προέλευσης.
Όταν ο χρυσός γίνεται καύσιμο συγκρούσεων
Η υπόθεση φωτίζει και ένα ευρύτερο διεθνές πρόβλημα: την κατάρρευση των ελέγχων στην αγορά χρυσού. Με τις τιμές να κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, το πολύτιμο μέταλλο έχει εξελιχθεί σε πηγή χρηματοδότησης πολέμων, αυταρχικών καθεστώτων και εγκληματικών δικτύων.
Η έρευνα αναφέρει ότι τα έσοδα από τον χρυσό τροφοδοτούν τον εμφύλιο πόλεμο στο Σουδάν, στηρίζουν τη ρωσική πολεμική μηχανή στην Ουκρανία, ενώ βοηθούν χώρες όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν να αμβλύνουν τις επιπτώσεις των κυρώσεων. Παράλληλα, παράνομες εξορύξεις αποψιλώνουν τον Αμαζόνιο και δηλητηριάζουν κοινότητες με υδράργυρο.
Από το καρτέλ ως το αμερικανικό νόμισμα
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται η περιοχή Καουκάσια της βορειοδυτικής Κολομβίας, όπου δρα το ισχυρό καρτέλ Clan del Golfo. Σύμφωνα με την έρευνα, σε έκταση γνωστή ως La Mandinga, εκατοντάδες ομάδες εργατών εξορύσσουν χρυσό παράνομα, χρησιμοποιώντας εκσκαφείς και υδράργυρο, ενώ πληρώνουν «τέλη» στο καρτέλ.
Ο χρυσός μεταφέρεται σε τοπικά καταστήματα, λιώνεται και αποκτά νόμιμα παραστατικά μέσω αδειών μικρής κλίμακας εξόρυξης. Έτσι, η παράνομη προέλευση «σβήνει» στα χαρτιά. Στη συνέχεια εξάγεται, συχνά προς το Τέξας.
Εκεί, σε διυλιστήρια όπως η Dillon Gage, ο εισαγόμενος χρυσός αναμειγνύεται με αμερικανικό ή ανακυκλωμένο μέταλλο από κοσμήματα και άλλες πηγές. Μετά την τήξη και επεξεργασία, το τελικό προϊόν θεωρείται πλέον «αμερικανικό».
Το κενό ελέγχου
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, σύμφωνα με την έρευνα, είναι ότι για περίπου δύο δεκαετίες το Νομισματοκοπείο των ΗΠΑ δεν ζητούσε ουσιαστικά από τους προμηθευτές του να δηλώνουν από πού αγόρασαν τον χρυσό τους.
Έλεγχος του γενικού επιθεωρητή του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών το 2024 διαπίστωσε ότι η υπηρεσία δεν τηρούσε πλήρως τις δικές της διαδικασίες και ότι το σύστημα «αντιστάθμισης» –δηλαδή αγορά ξένου χρυσού με υπόσχεση αγοράς αντίστοιχης ποσότητας αμερικανικού αργότερα– ενδέχεται να μην συμβαδίζει με τον νόμο.
Παρά τις εξαγγελίες της κυβέρνησης Μπάιντεν για νέους κανόνες ιχνηλάτησης, αυτοί δεν δημοσιεύθηκαν ποτέ.
Η απάντηση της Ουάσιγκτον
Αρχικά, εκπρόσωπος του Νομισματοκοπείου των ΗΠΑ είχε δηλώσει στους Times ότι όλος ο χρυσός της προέρχεται από τις ΗΠΑ, όπως απαιτεί ο νόμος. Μετά την παρουσίαση των στοιχείων, η θέση αυτή άλλαξε, με το Νομισματοκοπείο να αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν την «κύρια» και όχι τη μοναδική πηγή.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι θα διερευνήσει τις πρακτικές προμήθειας χρυσού, με στόχο –όπως ανέφερε– τη συμμόρφωση με τον νόμο και την προστασία της ακεραιότητας της αγοράς.
Η μεγάλη ειρωνία για τους επενδυτές
Ο χρυσός αγοράζεται παραδοσιακά ως καταφύγιο απέναντι στην αβεβαιότητα. Η ειρωνεία, όμως, είναι ότι η αυξανόμενη ζήτηση μπορεί να ενισχύει τις δυνάμεις αστάθειας από τις οποίες οι επενδυτές θέλουν να προστατευθούν.
Όταν ακόμη και το επίσημο αμερικανικό νομισματοκοπείο δε μπορεί να αποδείξει την καθαρότητα της προέλευσης, το καίριο ερώτημα δεν είναι ποιος πουλά χρυσό, αλλά ποιος πραγματικά κερδίζει από αυτόν.