Πίσω από τις εντάσεις για τους δασμούς, την Ταϊβάν και τις κυρώσεις, η συνάντηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο κρύβει ακόμη μία, λιγότερο ορατή, αλλά εξαιρετικά κρίσιμη αντιπαράθεση: τη μάχη για την παγκόσμια κυριαρχία των νομισμάτων.
Η Ουάσιγκτον ανησυχεί, ότι η αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στο αμερικανικό χρέος, σε συνδυασμό με τη συχνή χρήση οικονομικών κυρώσεων από τις ΗΠΑ, ενισχύουν τις προσπάθειες άλλων χωρών να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το δολάριο. Η τάση αυτή έχει ήδη οδηγήσει σε αύξηση των συναλλαγών πετρελαίου σε γουάν ή ακόμη και σε κρυπτονομίσματα, ενώ η ζήτηση για χρυσό παραμένει ισχυρή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να θωρακίσει την κυριαρχία του δολαρίου, ενεργοποιώντας ένα εργαλείο που μέχρι πρότινος χρησιμοποιούνταν κυρίως σε περιόδους χρηματοπιστωτικής κρίσης: τις συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων, γνωστές ως currency swap lines.
H αμερικανική κυβέρνηση φέρεται να βρίσκεται σε συνομιλίες με χώρες του Κόλπου και της Ασίας προκειμένου να προσφέρει γραμμές ανταλλαγής νομισμάτων, που θα διασφαλίζουν επαρκή πρόσβαση συμμάχων των ΗΠΑ σε δολάρια. Ουσιαστικά, μέσω αυτών των συμφωνιών, οι ΗΠΑ αγοράζουν το νόμισμα μιας άλλης χώρας και παρέχουν δολάρια, επιτρέποντας την ομαλή διεξαγωγή εμπορικών συναλλαγών, κυρίως στον τομέα της ενέργειας.
Η πρωτοβουλία έχει ιδιαίτερη σημασία για πετρελαιοπαραγωγικές χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία επηρεάζονται από την αστάθεια γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τον πόλεμο με το Ιράν.
Των διαπραγματεύσεων ηγείται ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος έχει παρουσιάσει τις swap lines όχι μόνο ως εργαλείο σταθερότητας αλλά και ως μέσο ενίσχυσης της γεωπολιτικής επιρροής της Ουάσιγκτον. Σε δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Μπέσεντ έκανε σαφές, ότι στόχος είναι να αποτραπεί η περαιτέρω διείσδυση του γουάν στις αγορές πετρελαίου και να δημιουργηθούν νέα «κέντρα χρηματοδότησης σε δολάρια» στον Κόλπο και στην Ασία.
Η Κίνα χτίζει το δικό της οικονομικό δίκτυο
Η αμερικανική κινητικότητα έρχεται τη στιγμή που το Πεκίνο επεκτείνει μεθοδικά τη διεθνή παρουσία του γουάν. Από το 2009, η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας (η κεντρική τράπεζα) έχει συνάψει διμερείς συμφωνίες swap με περισσότερες από 40 χώρες, χρησιμοποιώντας το εργαλείο τόσο για δανεισμό αναπτυσσόμενων οικονομιών, όσο και για την ενίσχυση της χρήσης του κινεζικού νομίσματος στο διεθνές εμπόριο.
Για την Ουάσιγκτον, η προοπτική πετρελαιοπαραγωγών χωρών να πραγματοποιούν συναλλαγές σε γουάν θεωρείται στρατηγική απειλή. Ήδη το Ιράν χρησιμοποιεί σε ορισμένες περιπτώσεις το κινεζικό νόμισμα για πωλήσεις πετρελαίου, παρακάμπτοντας έτσι το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το αμερικανικό επιτελείο θεωρεί ότι η διατήρηση της πρωτοκαθεδρίας του δολαρίου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ισχύος, καθώς επιτρέπει στις ΗΠΑ να δανείζονται φθηνότερα, να επιβάλλουν αποτελεσματικότερες κυρώσεις και να διατηρούν κεντρικό ρόλο στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Οι αμφιβολίες για τον «νομισματικό συναγερμό»
Παρά την ένταση της συζήτησης, αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι η κυβέρνηση Τραμπ υπερβάλλει σχετικά με τον κίνδυνο απώλειας της κυριαρχίας του δολαρίου. Ο Μπραντ Σέτσερ από το Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή εκθρόνισης του αμερικανικού νομίσματος, καθώς το δολάριο παραμένει το βασικό αποθεματικό νόμισμα των περισσότερων κεντρικών τραπεζών παγκοσμίως.
Παράλληλα, ακόμη και χώρες που βρίσκονται σε αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον, όπως το Ιράν, επιδιώκουν ευκολότερη πρόσβαση στο δολάριο μέσω πιθανής χαλάρωσης των αμερικανικών κυρώσεων.
Άλλοι αναλυτές προειδοποιούν ότι η υπερβολική πολιτικοποίηση εργαλείων όπως τα swap lines μπορεί να υπονομεύσει τη χρηματοπιστωτική αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η χρήση τους ως γεωπολιτικού μοχλού, σημειώνουν, ενδέχεται να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιχειρεί να λύσει.