Αν ζητήσετε από επενδυτές να κατονομάσουν νομίσματα-ασφαλή καταφύγια, οι περισσότεροι θα αναφέρουν το αμερικανικό δολάριο, το ελβετικό φράγκο και το ιαπωνικό γεν. Παραδοσιακά θεωρούνται νομίσματα που διατηρούν την αξία τους σε περιόδους γεωπολιτικής ή οικονομικής αναταραχής. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα και τα ίδια αυτά νομίσματα παρουσιάζουν έντονη μεταβλητότητα.
Το δολάριο και το γεν κατέγραψαν σημαντικές απώλειες το 2025 και στις αρχές του 2026, ενώ το φράγκο ενισχύθηκε, γεγονός που όμως δημιουργεί προκλήσεις για μια οικονομία με εξαιρετικά χαμηλό πληθωρισμό και μεγάλη εξάρτηση από τις εξαγωγές.
Οι δασμολογικές πολιτικές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ το 2025 αναδιαμόρφωσαν το παγκόσμιο εμπόριο και πυροδότησαν ένα λεγόμενο "sell America" trade -μαζικές ρευστοποιήσεις αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου του δολαρίου, που αποτελεί το βασικό αποθεματικό νόμισμα παγκοσμίως.
Η αιφνίδια επιβολή και άρση δασμών διατήρησε την πίεση στο αμερικανικό νόμισμα. Σε σημείωμά της τον Δεκέμβριο, η ελβετική ιδιωτική τράπεζα Julius Baer ανέφερε ότι οι «ασταθείς εμπορικές πολιτικές» αποτελούν έναν από τους λόγους της αποδυνάμωσης του δολαρίου, προσθέτοντας ότι το νομοσχέδιο "One Big Beautiful Bill Act" θέτει τις ΗΠΑ σε «μη βιώσιμη τροχιά χρέους».
Παράλληλα, οι πιέσεις του Τραμπ προς τον πρόεδρο της Fed, Τζερόμ Πάουελ, κλόνισαν την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Ο δείκτης δολαρίου, που αποτυπώνει την πορεία του αμερικανικού νομίσματος έναντι καλαθιού βασικών νομισμάτων, κατέγραψε πτώση 9,37% το 2025 και συνέχισε να υποχωρεί το 2026. Στις 29 Ιανουαρίου σημείωσε ημερήσια πτώση 1,3%, τη μεγαλύτερη από την πρώτη ανακοίνωση δασμών τον Απρίλιο, αγγίζοντας χαμηλό σχεδόν τετραετίας.
Ο Τζορτζ Σαραβέλος, επικεφαλής έρευνας συναλλάγματος της Deutsche Bank, χαρακτήρισε «μύθο» το καθεστώς του δολαρίου ως ασφαλούς καταφυγίου, σημειώνοντας ότι η ιστορική συσχέτισή του με τις αγορές μετοχών είναι κοντά στο μηδέν και ότι τον τελευταίο χρόνο έχει αποσυνδεθεί από τον S&P 500.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το δολάριο ενδέχεται να εισέλθει σε παρατεταμένη καθοδική αγορά, υπενθυμίζοντας την περίοδο μετά το 2002, όταν υποχώρησε περίπου 41% έως το χαμηλό του 2008.
Το «άτοκο» γεν και οι φόβοι παρέμβασης
Το ιαπωνικό γεν παρουσίασε έντονες διακυμάνσεις το 2025, με φήμες περί συναλλαγματικής παρέμβασης να εντείνονται.
Στις αρχές του 2025 βρισκόταν στα 156 ανά δολάριο. Ενισχύθηκε όταν η Τράπεζα της Ιαπωνίας σηματοδότησε περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων, αλλά παρέμεινε κοντά στις 150 μονάδες για μεγάλο μέρος του έτους.
Η εκλογή της Σανάε Τακαΐτσι στην πρωθυπουργία τον Οκτώβριο, με επεκτατική δημοσιονομική ατζέντα, οδήγησε σε αποδυνάμωση του γεν και άνοδο των αποδόσεων των ιαπωνικών ομολόγων. Το νόμισμα υποχώρησε κατά 5,9% έως τις 23 Ιανουαρίου, πριν ενισχυθεί προσωρινά έπειτα από ελέγχους στη συναλλαγματική ισοτιμία δολαρίου/γεν.
Αναλυτές της Citi εκτιμούν ότι δύσκολα θα κινηθεί πολύ πέρα από το επίπεδο των 160 ανά δολάριο, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει παρέμβαση από τις ιαπωνικές ή και τις αμερικανικές αρχές.
Το ισχυρό -αλλά προβληματικό- ελβετικό φράγκο
Σε αντίθεση με το δολάριο και το γεν, το ελβετικό φράγκο έχει ενισχυθεί σημαντικά. Το 2025 κατέγραψε άνοδο σχεδόν 13% έναντι του δολαρίου και συνέχισε ανοδικά το 2026, φθάνοντας σε υψηλό 11ετίας τόσο έναντι του δολαρίου, όσο και έναντι του ευρώ.
Η ενίσχυσή του, ωστόσο, δημιουργεί προκλήσεις για την ελβετική οικονομία. Η Ελβετία αντιμετωπίζει εξαιρετικά χαμηλό πληθωρισμό (μόλις 0,1%), ενώ το βασικό επιτόκιο της Εθνικής Τράπεζας της Ελβετίας βρίσκεται στο 0%. Ένα ακόμη ισχυρότερο φράγκο θα μπορούσε να εντείνει τις αποπληθωριστικές πιέσεις σε μια οικονομία που βασίζεται στις εξαγωγές.
Η Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμη να παρέμβει στην αγορά συναλλάγματος εάν χρειαστεί, αν και αναλυτές της UBS εκτιμούν ότι δεν αναμένεται δυναμική αντίδραση, καθώς οι κίνδυνοι αποπληθωρισμού παραμένουν περιορισμένοι.
Αλλάζει το τοπίο των «ασφαλών καταφυγίων»
Αναλυτές επισημαίνουν ότι τόσο το δολάριο, όσο και το γεν έχουν «χάσει μέρος της λάμψης τους» ως ασφαλή νομίσματα, λόγω πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας.
Αντίθετα, το ελβετικό φράγκο φαίνεται να έχει παγιώσει τη θέση του ως το κατεξοχήν ασφαλές καταφύγιο μεταξύ των νομισμάτων της ομάδας G10.
Ωστόσο, ακόμη και για το φράγκο, οι προοπτικές περαιτέρω ανόδου εμφανίζονται περιορισμένες, με ορισμένους αναλυτές να προβλέπουν μερική ανάκαμψη του δολαρίου τους επόμενους μήνες.