Νέο ενεργειακό σοκ βρίσκεται αντιμέτωπη η Ευρώπη, καθώς η τιμή του φυσικού αερίου στην αγορά αναφοράς της ηπείρου έχει εκτοξευθεί σε υψηλό τριάμισι ετών, την ώρα που τα αποθέματα παραμένουν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα ενόψει του χειμώνα. Η κατάσταση εντείνει τις ανησυχίες για νέες αυξήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος και θέρμανσης, αλλά και για αναζωπύρωση του πληθωρισμού.
Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο TTF κινήθηκε έως τα 74,425 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σημειώνοντας άνοδο 6,5% και φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2023. Η νέα άνοδος αποτυπώνει την αυξημένη ανησυχία των αγορών για την επάρκεια εφοδιασμού της Ευρώπης, καθώς η ήπειρος προσπαθεί να αναπληρώσει τα αποθέματά της πριν από την έναρξη της περιόδου θέρμανσης.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο από το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται σημαντικά χαμηλότερα από τα συνήθη επίπεδα για την εποχή. Σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, οι αποθήκες της ΕΕ είναι γεμάτες περίπου κατά 63%, σχεδόν 18 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.
Μέση Ανατολή και Ορμούζ πιέζουν την αγορά
Καθοριστικός παράγοντας για την εκτίναξη των τιμών είναι η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχουν περιορίσει τις ροές ενεργειακών φορτίων, ενώ παράλληλα δημιουργούν αβεβαιότητα για τις επόμενες εβδομάδες.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την ευρωπαϊκή αγορά LNG, καθώς η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποτελεί σημαντική πηγή προμήθειας υγροποιημένου φυσικού αερίου. Την ίδια ώρα, η αυξημένη ζήτηση στην Ασία διεκδικεί φορτία LNG, περιορίζοντας την ευελιξία της Ευρώπης να προσελκύσει επιπλέον προμήθειες.
Παράλληλα, προβλήματα στην παραγωγή φυσικού αερίου στη Νορβηγία έχουν περιορίσει περαιτέρω την προσφορά, ενώ η χαμηλότερη παραγωγή από υδροηλεκτρικές και πυρηνικές μονάδες αυξάνει την ανάγκη για φυσικό αέριο στην ηλεκτροπαραγωγή.
Ο κίνδυνος για ρεύμα και πληθωρισμό
Η άνοδος του φυσικού αερίου δεν περιορίζεται στην αγορά ενέργειας. Το αέριο αποτελεί βασικό παράγοντα διαμόρφωσης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών να μπορεί να μεταφερθεί στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Το ενεργειακό κόστος αποτελεί επίσης σημαντικό κίνδυνο για τον πληθωρισμό. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι το νέο ενεργειακό σοκ του 2026 έχει ήδη μεταφερθεί στις τιμές καταναλωτή, με τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη να έχει αυξηθεί σημαντικά.
Η Oxford Economics εκτιμά μάλιστα ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα μπορούσε να κινηθεί κοντά στο 3,5% στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, εφόσον διατηρηθούν οι τρέχουσες τιμές φυσικού αερίου.
Δύσκολος ο χειμώνας
Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη είναι πλέον η αναπλήρωση των αποθεμάτων πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου. Όσο χαμηλότερα είναι τα αποθέματα, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευαισθησία της αγοράς σε ένα κύμα ψύχους ή σε νέα προβλήματα εφοδιασμού.
Η Ευρώπη έχει μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την ενεργειακή κρίση, έχει αυξήσει τη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών και διαθέτει μεγαλύτερη δυναμικότητα εισαγωγής LNG. Ωστόσο, η εξάρτηση από το φυσικό αέριο παραμένει σημαντική όταν οι θερμοκρασίες υποχωρούν και αυξάνεται η ζήτηση για θέρμανση.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οικονομίες με υψηλή εξάρτηση από το φυσικό αέριο, όπως η Ιταλία, καθώς μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών μπορεί να αυξήσει τόσο το ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών όσο και το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων.
Νέος πονοκέφαλος για την ΕΚΤ
Το ενεργειακό σοκ δημιουργεί έναν δύσκολο γρίφο για την ΕΚΤ. Από τη μία πλευρά, η άνοδος των τιμών ενέργειας ενισχύει τον πληθωρισμό και αυξάνει την ανάγκη για αυστηρότερη νομισματική πολιτική. Από την άλλη, τα υψηλότερα επιτόκια επιβαρύνουν την οικονομική δραστηριότητα σε μια περίοδο κατά την οποία το ενεργειακό κόστος ήδη πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι αγορές έχουν ήδη αυξήσει τις εκτιμήσεις τους για νέα αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ τον Σεπτέμβριο, καθώς ο υψηλότερος πληθωρισμός περιορίζει τα περιθώρια χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής.