Στην ολοκλήρωση μιας καθοριστικής συμφωνίας για τη διασύνδεση και ενοποίηση των αγορών δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα προχωρούν η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο, σχεδόν έξι χρόνια μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την ευρωπαϊκή οικογένεια.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να τονώσει τη ρευστότητα, να περιορίσει τις αποκλίσεις στις τιμές και να προσφέρει σημαντική ανάσα στις επιχειρήσεις, περιορίζοντας τη γραφειοκρατία και το οικονομικό βάρος των συνοριακών φόρων άνθρακα.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, οι δύο πλευρές έχουν καταλήξει στους βασικούς άξονες του πλαισίου. Αυτοί περιλαμβάνουν τα ανώτατα όρια εκπομπών, τους μηχανισμούς ελέγχου προσφοράς και τους κανόνες δωρεάν κατανομής αδειών. Το μοναδικό σημείο που παραμένει υπό διαπραγμάτευση αφορά τη μεταχείριση των χρηματοοικονομικών παραγώγων.
Η επίσημη ανακοίνωση τοποθετείται στη σύνοδο κορυφής ΕΕ - Ηνωμένου Βασιλείου στις 20 Νοεμβρίου, όπου παράλληλα θα προωθηθούν πρωτοβουλίες για την προσέγγιση των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων (SPS) και τη θέσπιση πλαισίου κινητικότητας νέων (Youth Experience Scheme - YES).
Αμοιβαία αναγνώριση δικαιωμάτων και το ιστορικό υπόβαθρο
Μόλις ενεργοποιηθεί το νέο πλαίσιο, τα δικαιώματα εκπομπών που εκδίδει η μία πλευρά θα αναγνωρίζονται αυτόματα και από την άλλη, διευκολύνοντας τις διαδικασίες συμμόρφωσης.
Η εξέλιξη αυτή λύνει τα χέρια στις πολυεθνικές επιχειρήσεις με δραστηριότητα και στις δύο περιοχές, προσφέροντας ενιαίο σχεδιασμό για το ανθρακικό τους αποτύπωμα.
-
Ευρωπαϊκή Αγορά (EU ETS): Λειτουργεί από το 2005 και αποτελεί το κύριο εργαλείο της ΕΕ για τη μείωση των ρύπων. Καλύπτει περίπου 10.000 εγκαταστάσεις σε κρίσιμους τομείς (χαλυβουργία, τσιμεντοβιομηχανία, λιπάσματα, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αερομεταφορές) επιβάλλοντας σταδιακά αυστηρότερα όρια.
-
Βρετανικό Σύστημα: Δημιουργήθηκε αυτόνομα μετά το Brexit, με τις δύο αγορές να κινούνται παράλληλα αλλά ανεξάρτητα μέχρι σήμερα.
Η προοπτική εξαίρεσης από τον συνοριακό φόρο άνθρακα (CBAM)
Κομβικό σημείο της συμφωνίας αποτελεί ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Η διασύνδεση δεν παρέχει αυτόματη απαλλαγή, αλλά ανοίγει τον δρόμο ώστε η ΕΕ να εξαιρέσει το Ηνωμένο Βασίλειο με την έκδοση σχετικής κανονιστικής πράξης. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται η πλήρης ενοποίηση των συστημάτων και η εφαρμογή αποτελεσματικής τιμολόγησης εκπομπών χωρίς κρυφές επιστροφές ή εκπτώσεις.
Η συγκυρία είναι κρίσιμη, καθώς ο ευρωπαϊκός CBAM τέθηκε σε εφαρμογή εντός του 2026 (με πρώτη προθεσμία συμμόρφωσης τον Σεπτέμβριο), ενώ ο αντίστοιχος βρετανικός μηχανισμός έχει προγραμματιστεί για τις αρχές του 2027.
Σύγκλιση τιμών και η ανάλυση της αγοράς
Η προσδοκία της συμφωνίας έχει ήδη αποτυπωθεί στο ταμπλό των τιμών. Την Παρασκευή, το συμβόλαιο άνθρακα του Ηνωμένου Βασιλείου για τον Δεκέμβριο διαμορφώθηκε στις 64,81 λίρες ανά τόνο, όταν το αντίστοιχο ευρωπαϊκό έκλεισε στα 86,55 ευρώ.
Ο ανώτερος οικονομολόγος ενέργειας της ABN Amro, Moutaz Altaghlibi, εκτιμά ότι η ψαλίδα θα κλείσει μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, καθώς οι βρετανικές τιμές θα κινηθούν προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα. Αν και αυτό συνεπάγεται αυξημένο κόστος για ορισμένες βρετανικές βιομηχανίες, ο ίδιος υπογραμμίζει τα παράλληλα οφέλη: ενίσχυση της ρευστότητας, ομοιογένεια τιμών στην Ευρώπη και δραστική μείωση της γραφειοκρατίας.
Τα ανώτατα όρια και το βρετανικό αποθεματικό σταθερότητας
Για να διασφαλιστεί η ισορροπία των δύο συστημάτων, η συμφωνία περιλαμβάνει αυστηρές ασφαλιστικές δικλείδες:
-
Ανώτατα Όρια Εκπομπών: Η ΕΕ θα αναγνωρίσει τα βρετανικά όρια για την περίοδο 2028-2030. Από το 2031, η ετήσια έκδοση δικαιωμάτων στη Βρετανία θα οριστεί αυστηρά στο 7,1% της αντίστοιχης ευρωπαϊκής.
-
Αποθεματικό Σταθερότητας (Market Stability Reserve): Το Ηνωμένο Βασίλειο θα δημιουργήσει μηχανισμό αυτόματου ελέγχου της προσφοράς, κατά το πρότυπο του ευρωπαϊκού που μετρά πάνω από δεκαετία λειτουργίας.
-
Όγκος Αδειών: Το βρετανικό αποθεματικό θα εκκινήσει με τουλάχιστον 29,5 εκατομμύρια δικαιώματα. Πριν από το τέλος του 2030 θα γίνουν προσαρμογές ώστε να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 6,7% του ευρωπαϊκού αποθεματικού (με βάση τα στοιχεία του 2029).
Η διαδικασία επικύρωσης και η προσωρινή εφαρμογή
Η οριστική εφαρμογή απαιτεί επικύρωση από το Βρετανικό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη μέσω του Συμβουλίου της ΕΕ.
Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ έναν μήνα μετά την ολοκλήρωση των κοινοποιήσεων που αφορούν και τα άλλα δύο μέτωπα της συνόδου (SPS και YES). Υπάρχει η δυνατότητα προσωρινής εφαρμογής, ώστε τα οφέλη στην αγορά να φανούν νωρίτερα.